Συνέντευξη του Μιχάλη Τρεμόπουλου* στην εφημερίδα “Η Εποχή” και στη δημοσιογράφο Ι. Δρόσου
Ο φόβος του πολέμου είναι η νούμερο ένα ανησυχία των πολιτών στην Ελλάδα αλλά και διεθνώς. Ωστόσο, η συζήτηση για τον πόλεμο εμφανίζεται πως δεν είναι προς το συμφέρον του κάθε κράτους. Βρισκόμαστε μπροστά σε μια κανονικοποίηση του πολέμου;
Οι Πράσινοι – Οικλογία είναι ένα κόμμα της έμπρακτης ειρήνης και της διπλωματίας των πολιτών. Βρισκόμαστε σε μια δύσκολη εποχή, με ανάδειξη αυταρχικών ηγετών, με απροκάλυπτη καταπάτηση του διεθνούς δικαίου και παραγκωνισμό των αρχών της Χάρτας του ΟΗΕ, που φαίνεται να είναι μια γενική διακήρυξη, χωρίς ρεαλιστική πιθανότητα εφαρμογής της. Οι βομβαρδισμοί δεν φέρνουν κανενός είδους δημοκρατία, ούτε και τα πυρηνικά φέρνουν ασφάλεια. Φαίνεται πως έχει υπάρξει μια σημαντική αλλαγή στην κοινή γνώμη και οι προσπάθειες να αναδειχθεί ένα φιλειρηνικό αίτημα δεν είναι εύκολο να αντιπαλέψουν μια πάνοπλη στρατιωτική μηχανή, η οποία σε συνεργασία με άλλες χώρες δρα σε βάρος των λαών. Υπάρχει σαφώς μια δυσάρεστη πραγματικότητα και όχι μια άμεσα ελπιδοφόρα προοπτική. Παρόλα αυτά πιστεύουμε ότι αυτές οι πολιτικές πρέπει να αντιμετωπιστούν και κινηματικά και στη συνείδηση των ανθρώπων, χωρίς να καταλήγουν σε αντισημιτικές τοποθετήσεις, αλλά σε καταδίκη συγκεκριμένων πολιτικών.
Ένα ζήτημα που χάνεται συχνά μπροστά στη βαρβαρότητα του πολέμου είναι το περιβαλλοντικό κόστος του.
Ο πόλεμος είναι το απόλυτο κακό, όχι μόνο για το περιβάλλον. Υποθηκεύεται το μέλλον των ανθρώπων, καθώς οι ρύποι του πολέμου θα επιδεινώσουν την υγεία των ανθρώπων και τη λειτουργία των οικοσυστημάτων για τις επόμενες δεκαετίες. Δεν εξαφανίζονται. Η αποκατάσταση ζημιών σημαίνει και απορρύπανση. Το μεγαλύτερο περιβαλλοντικό πρόβλημα δημιουργείται από την εξάρτηση του παγκόσμιου οικονομικού συστήματος από τα ορυκτά καύσιμα. Η λύση είναι ο ήλιος και ο άνεμος, οι ανεξάντλητες πηγές ενέργειας, που δημιουργούν προϋποθέσεις και για την ανεξαρτησία των χωρών. Η κλιματική κρίση είναι παρούσα, υπαρκτή και επιβάλλει να προχωρήσουν οι επιλογές που ξεκίνησαν τις τελευταίες δεκαετίες και ανακόπηκαν.
Η αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης είναι ένα πρόταγμα και για τη χρήση πυρηνικής ενέργειας. Ο Κ. Μητσοτάκης χαρακτήρισε την πυρηνική ενέργεια «κρίσιμη για τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης», ενώ συχνά ακούγεται πως από το πυρηνικό ατύχημα στο Τσέρνομπιλ μας χωρίζουν 40 χρόνια, οπότε και η τεχνολογία εξελίχθηκε σημαντικά. Γιατί επιμένετε στο «πυρηνικά όχι ευχαριστώ»;
Πάντα χρησιμοποιούσαν αυτά τα επιχειρήματα όσοι είναι υπέρ της πυρηνικής ενέργειας, με την ελπίδα ότι θα λύσουν τα προβλήματα των πυρηνικών αποβλήτων με τη σύντηξη. Ήμουν νιος και γέρασα και δεν υπάρχει αυτή, παρά μόνο στα χαρτιά. Το επιχείρημα του Κ. Μητσοτάκη αλλά και άλλων ηγετών ότι η επαναφορά της πυρηνικής ενέργειας στο προσκήνιο θα λύσει το πρόβλημα της κλιματικής αλλαγής, είναι ψευδές. Πρόκειται για μια επικίνδυνη τεχνολογία η οποία δεν έχει εξελιχθεί όσο λένε. Το πρόβλημα των αποβλήτων ακόμα και με τους μικρούς αρθρωτούς αντιδραστήρες συνεχίζει να υπάρχει. Έχουμε κάθε λόγο να αμφισβητούμε την ειλικρίνεια των προθέσεων της ελληνικής κυβέρνησης. Θυμίζω πως στην αρχή της επταετίας Μητσοτάκη προβλήθηκε η απολιγνιτοποίηση ως επιλογή για να αντιμετωπίσουμε την κλιματική αλλαγή. Τώρα, η χρήση του λιγνίτη επανέρχεται. Ο κόσμος αποτελείται από τοξικομανείς της ενέργειας, οι οποίοι προσπαθούν να εξαντλήσουν κάθε διαθέσιμη πηγή. Το Τσέρνομπιλ δεν ήταν το μόνο ατύχημα, ούτε άλλαξε τόσο η τεχνολογία για να ευσταθούν τα επιχειρήματα υπέρ της. Και εν πάσει περιπτώσει, δεν αποτελεί μια παρούσα λύση. Ο Κ. Μητσοτάκης προσπάθησε πρώτα να κλείσει συμφωνία με τη βουλγαρική κυβέρνηση για να κατασκευαστεί εκεί, με ελληνική χρηματοδότηση, πυρηνικό εργοστάσιο –υπήρχε εκεί και παλαιότερα σχετικός σχεδιασμός και το κίνημα το απέτρεψε. Αυτό ναυάγησε λόγω της βουλγαρικής απαίτησης να πάρει η Ελλάδα τα πυρηνικά απόβλητα. Ούτε προχώρησαν αντίστοιχες συζητήσεις με τον Ερντογάν. Μετά ήρθε η εξαγγελία για τους μικρούς αρθρωτούς αντιδραστήρες. Είναι προφανές ότι έχουν άλλους σχεδιασμούς κατά νου, διότι όταν υπάρχει η τεχνολογία των ΑΠΕ, η οποία καλύπτει το 45% της παραγόμενης ενέργειας, δεν χρειάζεται ένα πυρηνικό εργοστάσιο που το μόνο που κάνει είναι να μας βάζει σε διακινδύνευση. Μήπως, επομένως, θέλει να εξυπηρετήσει γιγαντιαία data centers, τα οποία απαιτούν πολλή ενέργεια;
Τον Μάιο τέθηκε προσωρινά σε ισχύ η συμφωνία ΕΕ – Mercosur, στο όνομα δε της αντιμετώπισης της πληθωριστικής και επισιτιστικής κρίσης, ενώ τον Ιούνιο θα συζητηθούν στην Ευρωβουλή οι νέες γονιδιωματικές τεχνικές και το ενδεχόμενο να επιτραπεί στις χώρες της ΕΕ η καλλιέργεια γενετικά τροποποιημένων τροφίμων. Τον Φεβρουάριο δε το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο εξέδωσε απόφαση πως είναι δικαίωμα του κάθε κράτους να λέει «όχι» στην καλλιέργεια μεταλλαγμένων. Είναι δυστυχώς μια ανοιχτή συζήτηση τα μεταλλαγμένα προϊόντα;
Ήμασταν οι πρώτοι που αναδείξαμε στην Ελλάδα τις σημαντικές επιπτώσεις της συμφωνίας ΕΕ – Mercosur. Αυτό που υποτίθεται ότι πέτυχε η ΕΕ, μετά από πολύχρονες συνομιλίες, είναι να εξασφαλίσει κρίσιμες πρώτες ύλες (λίθιο, νικέλιο κ.α.) από τη Νότια Αμερική και να πουλά εκεί ηλεκτρικά αυτοκίνητα. Σε αντάλλαγμα, η ΕΕ θα μειώσει τους δασμούς σε γεωργικά και κτηνοτροφικά προϊόντα. Αυτή η συμφωνία θα βαθύνει τις οικονομικές ανισότητες και θα δώσει τη δυνατότητα να έρχονται από εκεί προϊόντα που δεν θα έχουν την εξασφάλιση και τα ποιοτικά standards που το κίνημα προστασίας του καταναλωτή έχει εξασφαλίσει στην ΕΕ. Δεν πρέπει να είμαστε καθόλου εφησυχασμένοι για αυτά που σχεδιάζονται. Ήμουν ευρωβουλευτής όταν γίνονταν προσπάθειες να ανοίξουν τις πόρτες στην καλλιέργεια μεταλλαγμένων. Τώρα θέλουν να καταργήσουν τους κανόνες ασφαλείας, σήμανσης και διαφάνειας στην καλλιέργεια και κυκλοφορία των μεταλλαγμένων και πατενταρισμένων φυτών. Μια συμμαχία παραγωγών – καταναλωτών πρέπει να το εμποδίσει .
Αναφέρθηκες στην περιβαλλοντική στροφή της κυβέρνησης. Πλέον καθημερινά καταγράφονται μικρά περιβαλλοντικά εγκλήματα, με την κάλυψη ή και ανοχή του κράτους: το κόψιμο πευκόδασους στο Σωτηρία, το μπάζωμα στον Ωρωπό, τα λύματα στις Σούρες Ελευσίνας ή στη λίμνη Βόλβη είναι παραδείγματα των τελευταίων εβδομάδων. Τοπικές επιτροπές κατοίκων αναδεικνύουν αυτά τα εγκλήματα, παρότι ζούμε σε μια περίοδο που δεν υπάρχει γενική επαγρύπνηση για το περιβάλλον. Είναι μια καλή μαγιά αυτές οι κινητοποιήσεις;
Υπάρχει μια αυξημένη ευαισθησία στους πολίτες για περιβαλλοντικά προβλήματα που αναδεικνύονται. Όπου υπάρχουν συντονισμένες αντιστάσεις και κινούνται παρατάξεις και κόμματα χωρίς διάθεση καπελώματος, δίνοντας ρόλο στον πολίτη, ναι μπορεί να υπάρξει αποτέλεσμα. Έχουμε να αντιμετωπίσουμε όχι μόνο μια κυβέρνηση η οποία έχει μειώσει την πράσινη ρητορική, αλλά έχει βουλιάξει στη διαφθορά, τον νεποτισμό, την καταπάτηση δικαιωμάτων, τις παρακολουθήσεις και διευκολύνει τις μεγα-πυρκαγιές, τις πλημμύρες. Η κυβέρνηση φαίνεται ανεπαρκέστατη, ενώ ταυτόχρονα συκοφαντεί τις ΑΠΕ δίνοντας πχ τα βουνά σε ενεργειακά μονοπώλια που επενδύουν με ανεξέλεγκτο τρόπο. Μόνη λύση είναι η ανάπτυξη των κινημάτων. Για εμάς έχει σημασία και η συσπείρωση των οικολογικών δυνάμεων σε έναν ευρύ, αξιόπιστο, οικολογικό πολιτικό φορέα.
Υπάρχουν διεργασίες προς αυτή την κατεύθυνση;
Οι Πράσινοι -Οικολογία είναι, από την ίδρυσή του, ένα κόμμα ενωτικό, σε μια προσπάθεια να ξεπεραστούν αδυναμίες του παρελθόντος ή/και προσωπικές στρατηγικές. Προερχόμαστε από ενοποίηση δύο σχημάτων και προσπαθούμε να κάνουμε το καλύτερο στο άμεσο διάστημα. Βεβαίως, θα πρέπει να συμφωνήσουμε σε πολιτικές για μια πράσινη μετάβαση, κλιματική ουδετερότητα, υπεράσπισης των δικαιωμάτων, αλληλεγγύης, ενεργού ειρήνης και διπλωματίας. Δεν αρκεί, όμως, να δίνεις μόνο αγώνες, πρέπει να αλλάξεις και τις πολιτικές. Αυτό μας βάζει μπροστά στο καθήκον για σημαντικές, διαρθρωτικές, πράσινες, αλλαγές του μοντέλου παραγωγής και κατανάλωσης, ανόρθωσης του Κράτους Δικαίου, κοινωνικής και οικονομικής δικαιοσύνης, συλλογικής διαχείρισης των κοινών.
Είστε σε συζήτηση με άλλες συλλογικότητες; Το Κόσμος εξέδωσε ανακοίνωση όπου επαναλαμβάνει την πρόθεσή του για μια σύμπραξη με άλλες δυνάμεις. Ο Γ. Σακελλαρίδης από τη Νέα Αριστερά έκανε λόγο για ανασύνθεση δυνάμεων αριστεράς και οικολογίας.
Έχουμε απευθυνθεί και στο «Κόσμος» και στους Οικολόγους Πράσινους. Στην ίδρυσή μας, οι Πράσινοι -Οικολογία δεχτήκαμε συνεργασία με τον ευρωβουλευτή Πέτρο Κόκκαλη, ο οποίος από την Αριστερά είχε ενταχθεί στην ομάδα των Πράσινων. Τα αποτελέσματα όμως δεν ανταποκρίθηκαν στους στόχους. Θέσαμε το ζήτημα ανασυγκρότησης του χώρου. Κάναμε συναντήσεις, όμως φαίνεται πως το «Κόσμος» προσανατολίζεται στην ένταξη στο εγχείρημα Τσίπρα. Επομένως, αν υπάρχουν δυνάμεις που ενδιαφέρονται για την αυτονομία του πράσινου οικολογικού χώρου, ναι μπορούμε να συζητήσουμε. Αντίστοιχες διεργασίες γίνονται και με τον χώρο των Οικολόγων Πράσινων. Η πρόταση της Νέας Αριστεράς επίσης είναι στο τραπέζι. Ούτως ή άλλως έχουμε συνεργαστεί στο κοινωνικό και το αυτοδιοικητικό πεδίο και βλέπουμε θετικά μια πιθανή συνεργασία με την κριτική και αυτοκριτική Αριστερά. Εκτιμούμε ότι η επόμενη περίοδος θα είναι έντονων διεργασιών και εξελίξεων.
Το εγχείρημα Τσίπρα εντάσσεται σε αυτή την πορεία; Το μανιφέστο του τονίζει ότι επιχειρεί να εκπροσωπήσει τρία ρεύματα: της σοσιαλδημοκρατίας, της ριζοσπαστικής αριστεράς και της πολιτικής οικολογίας. Είναι δυνατό;
Η πολιτική οικολογία είναι παρούσα στον τίτλο αλλά όχι στην ουσία. Το μανιφέστο περιορίζει την προσέγγιση της πολιτικής οικολογίας σαν ένα ρεύμα της Αριστεράς, που θέτει τα όρια του πλανήτη. Η πολιτική οικολογία και τα πράσινα κινήματα είναι μια διαφορετική πολιτική οικογένεια, όπως αποτυπώνεται στα εθνικά κοινοβούλια και το ευρωπαϊκό κοινοβούλιο. Εκφράζουν μια τέταρτη γενιά δικαιωμάτων και διεκδικήσεων ενάντια στον τεχνοκρατισμό, την καταστροφή της φύσης, τον καταναλωτισμό, την πείνα στον τρίτο κόσμο, τον εθνικισμό και υπέρ της ποιότητας ζωής, της διαφορετικότητας όσον αφορά τη γλώσσα, τη θρησκεία, το φύλο, τον σεξουαλικό προσανατολισμό. Σαφώς σεβόμαστε και θέλουμε να συνεργαζόμαστε με όλα τα προηγούμενα ρεύματα, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι θα μπούμε σε ένα μίξερ από το οποίο θα προκύψει το κόμμα Τσίπρα. Εδώ έχουμε ένα προσωποκεντρικό σχήμα, ακόμα περισσότερο από τον παλιό ΣΥΡΙΖΑ, και για αυτό είμαστε επιφυλακτικοί. Το παρελθόν δεν εγγυάται για την αξιοπιστία αυτής της πρόσκλησης. Βεβαίως, μας ενδιαφέρει -πάντα στη βάση της πολιτικής μας αυτονομίας- και ο διάλογος για συνεργασία των δημοκρατικών δυνάμεων για μια εναλλακτική διακυβέρνηση.
Στη Θεσσαλονίκη, τον τελευταίο χρόνο αναπτύχθηκε ένα μεγάλο κίνημα για τη μετατροπή της ΔΕΘ σε μητροπολιτικό πάρκο. Το αίτημα για δημοψήφισμα συγκέντρωσε 23 χιλιάδες και πλέον υπογραφές. Το Δημοτικό Συμβούλιο το απέρριψε. Πώς συνεχίζετε;
Πετύχαμε να απορριφθεί το προηγούμενο φαραωνικό σχέδιο. Να φύγει το real estate, να αποτραπεί το σχέδιο του Υπερταμείου. Μας ενόχλησε πάρα πολύ η απόρριψη των 23 χιλιάδων υπογραφών, που είναι το 10% των δημοτών, από την πλειοψηφία του Δημοτικού Συμβουλίου με διάτρητα επιχειρήματα και σε σύμπλευση με την κυβέρνηση, που καταργεί τον θεσμό των τοπικών δημοψηφισμάτων. Σχέδια δεν υπάρχουν ή δεν τα εμφανίζουν, και οι πρόσφατες εξαγγελίες του πρωθυπουργού μοιάζουν με προεκλογικά πυροτεχνήματα. Οι πολιτικές και κοινωνικές δυνάμεις που ασχολήθηκαν με το δημοψήφισμα σήμερα επικεντρώνονται στην κριτική των σχεδίων της κυβέρνησης και στην επιδίωξη να θέσουμε την κατάργηση του θεσμού της λαϊκής πρωτοβουλίας για δημοψηφίσματος σε ένα πανελλαδικό επίπεδο. Δυστυχώς η ΚΕΔΕ δεν έβαλε στις διεκδικήσεις της τη διατήρηση του θεσμού. Θα υπάρξουν επαφές με κόμματα του κοινοβουλίου, ενόψει του ότι θα μπει σε διαβούλευση ο νέος κώδικας τοπικής αυτοδιοίκησης σύντομα, ούτως ώστε να διατηρήσουμε αυτόν τον θεσμό και να τον εμπλουτίσουμε.