Οι θέσεις των ΠΡΑΣΙΝΩΝ -Οικολογία στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της σχετικής Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ)

Ενέργεια: Κοινωνικό Αγαθό ενάντια στην Κλιματική Κρίση. Για μια Δίκαιη, Γρήγορη και Βιώσιμη Ενεργειακή Μετάβαση

1. Όραμα και Στόχοι

Στόχος μας είναι η παραγωγή και κατανάλωση 100% καθαρής ενέργειας για τις πραγματικές ανάγκες, σε προσιτές τιμές, για την καταπολέμηση της κλιματικής κρίσης και της ενεργειακής φτώχειας. Πιστεύουμε στην κάλυψη των αναγκών για μια λιτή, αξιοπρεπή ζωή, βασισμένη στις φυσικές οικολογικές αξίες, συμβατή με τα όρια που μας καθορίζουν οι αντοχές των οικοσυστημάτων και του πλανήτη μας.

Η μετάβαση αποτελεί μια ριζική, συστημική αλλαγή — μακριά από τις κεντρικές δομές ορυκτών καυσίμων και προς ένα αποκεντρωμένο σύστημα. Διεκδικούμε πλήρη μηδενισμό των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου έως το 2040, με ενδιάμεσο στόχο άνω του 80% ανανεώσιμη ηλεκτροπαραγωγή το 2030, διασφαλίζοντας παράλληλα τη μέγιστη δυνατή προστασία της φύσης. Η απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα πρέπει να προχωρήσει γρήγορα με  εξηλεκτρισμό  και μέγιστη εξοικονόμηση, χωρίς «γέφυρες» μεταβατικών καυσίμων όπως το φυσικό αέριο και το υδρογόνο. Ο επίσημος Μακροχρόνιος Ενεργειακός Σχεδιασμός της χώρας παραδέχεται ότι στήριξη σε τέτοια καύσιμα  διπλασιάζει τις τελικές ενεργειακές απαιτήσεις για το 2050, εγκλωβίζοντας τη χώρα σε διπλάσιες μεγάλες ΑΠΕ, υψηλότερο κόστος ζωής και λειτουργία των επιχειρήσεων, και μειωμένη διεθνή οικονομική ανταγωνιστικότητα.

2. Εθνικός Σχεδιασμός και Ενεργειακή Δημοκρατία

Προτάσσουμε ένα επικαιροποιημένο Εθνικό Σχέδιο Μετάβασης ( ΕΣΕΚ) υπό δημόσιο έλεγχο, που μεταφέρει την παραγωγή και την ιδιοκτησία της ενέργειας στους ίδιους τους πολίτες:

• Αποκέντρωση & Δημοκρατία: Αυτοπαραγωγή σε επίπεδο κτιρίου, οικισμού και Δήμου, με την ενέργεια των πολιτών ως κεντρικό πυλώνα. Άνω του 50% των ΑΠΕ πρέπει να ανήκει σε ενεργειακές κοινότητες, αυτοπαραγωγή, συνεταιρισμούς, δήμους και μικρομεσαίες τοπικές επιχειρήσεις. Ενεργειακές κοινότητες ανά δήμο αξιοποιούν τις στέγες των δημοτικών υποδομών και προσφέρουν το πλεόνασμα,  δωρεάν ή σε συμβολικές τιμές, για την κάλυψη των αναγκών των ευάλωτων νοικοκυριών τους. .
• Εξοικονόμηση στην Πράξη: Στα κτίρια ( παθητικά κτίρια, βιοκλιματική αρχιτεκτονική, μαζικές μονώσεις), στις μεταφορές (δημόσιες συγκοινωνίες, τρένο, αλλαγή μεταφορικού μοντέλου με εναλλακτικές λύσεις στο ΙΧ), στην οικονομία και την παραγωγή, στην  ψηφιοποίηση του ενεργειακού συστήματος.
• Ριζική Μεταρρύθμιση της Αγοράς Ενέργειας: Κατάργηση της οριακής τιμής και μετάβαση σε χρέωση βάσει μέσης ημερήσιας τιμής. Θεσμοθέτηση νομικού πλαισίου για το energy sharing (κοινή χρήση ενέργειας),  την ηλεκτρική ενέργεια ενοικιαστών, τα φορητά φωτοβολταϊκά «του μπαλκονιού». Τα υπερκέρδη των εταιρειών ενέργειας και τα έσοδα από το χρηματιστήριο ρύπων γίνονται φορολογικά έσοδα που κατευθύνονται υποχρεωτικά σε δράσεις εξοικονόμησης και δημόσιες συγκοινωνίες.

3. Αποθήκευση: Η Εναλλακτική στην απόρριψη ενέργειας και στις πιέσεις για μεγαλύτερη ισχύ. Η σταθεροποίηση του συστήματος απαιτεί καινοτομία, ευελιξία και αποθήκευση, αντί για άναρχη εξάπλωση νέων ενεργειακών μονάδων. Κεντρικός κορμός αποθήκευσης, η  αξιοποίηση ήδη υπαρκτών  υποδομών της ΔΕΗ, με στοχευμένες  τροποποιήσεις:

• Θερμική αποθήκευση με τηκόμενα άλατα στις νεότερες λιγνιτικές μονάδες.
• Βαρυτική αποθήκευση, με τη διαφορά στάθμης μέσα στα , παλαιά λιγνιτωρυχεία.
• Αντλησιοταμίευση αποκλειστικά στα υπάρχοντα φράγματα (σύνδεση σταθμών της ίδιας λεκάνης), απορρίπτοντας κάθε νέα αντλησιοταμίευση σε φυσικές λίμνες ή παρθένα φυσικά οικοσυστήματα.

Οι μπαταρίες θέλουμε να αξιοποιούνται κυρίως αποκεντρωμένα, σε άμεσο συνδυασμό με την αυτοπαραγωγή στα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις (π.χ. συστήματα plug-and-play, αμφίδρομη φόρτιση οχημάτων), με απλά, δίκαια τιμολόγια που ανταμείβουν τη φιλική προς το σύστημα καταναλωτική συμπεριφορά.

4. Τέρμα στις αδιέξοδες ενεργειακές «επενδύσεις»

Απορρίπτουμε κατηγορηματικά τη συνέχιση του εγκλωβισμού της χώρας σε ακριβές και ρυπογόνες υποδομές. Είμαστε αντίθετοι και απαιτούμε την άμεση ακύρωση για:

• Κάθε νέα υποδομή  αερίου: (νέες μονάδες ηλεκτροπαραγωγής, EastMed, τερματικά LNG).
• Όλες τις έρευνες και εξορύξεις πετρελαίου και αερίου:  (Ιόνιο, Κρήτη, Ήπειρο/Ελληνική Τάφρος).
• Την πυρηνική ενέργεια σε κάθε μορφή της: είτε με εγγυήσεις απορρόφησης  για νέα  μονάδα στο Κοζλοντούι, είτε για τους Μικρούς Αρθρωτούς Αντιδραστήρες – SMR που προωθεί η κυβέρνηση.Η πυρηνική ενέργεια δεν έχει καν δυνατότητα αυξομειώσεων, ώστε να λειτουργεί έστω συμπληρωματικά με τις ΑΠΕ
• Τα νέα  φράγματα με ή χωρίς συνδυασμό με  εκτροπές ποταμών, όπως σε . Μεσοχώρα και Συκιά).
• Την καύση απορριμμάτων για ηλεκτροπαραγωγή (αποδεχόμαστε μόνο τη ζύμωση υπολειμμάτων για βιοαέριο).
• Τη θέσπιση «αγοράς διαθέσιμης ισχύος» που επιδοτεί έμμεσα τις μονάδες αερίου εις βάρος των καταναλωτών.

5. Χωροθέτηση ΑΠΕ: Απέναντι στο νέο Κυβερνητικό Χωροταξικό (2026)

Το κυβερνητικό σχέδιο που τέθηκε σε διαβούλευση το 2026 εισάγει μια εξαιρετικά επικίνδυνη διπλή λογική:

1. Για το ορατό μέλλον, οδηγεί σε  ολοκλήρωση κάθε δρομολογημένης καταστροφής,  ικανοποιώντας  πλήρως τα εταιρικά συμφέροντα και διασφαλίζοντας ότι όλες οι εκκρεμείς αιτήσεις θα κριθούν με το παλαιό, άναρχο πλαίσιο που θα παραμείνει σε ισχύ μέχρι το 2035.
2. Για μετά το 2035, όταν πλέον σχεδόν δεν θα έχουν απομείνει άθικτες κορυφογραμμές για να σωθούν, θεσπίζει οριζόντιους αποκλεισμούς (όπως η απαγόρευση Φ/Β σε Natura, δάση και εθνικούς δρυμούς, και το γενικό πλαφόν 1,5% ανά Περιφερειακή Ενότητα). Αυτή η καθυστερημένη οριζόντια απαγόρευση απειλεί να συγκεντρώσει τις επόμενες γενιές αιολικών σε ελάχιστα, μικρά τμήματα της χώρας, οδηγώντας σε δραματική υπέρβαση της τοπικής φέρουσας ικανότητας.

Οι Αντιπροτάσεις μας:

Απέναντι σε αυτό το καταστροφικό διπλό σφάλμα, προτάσσουμε συγκεκριμένες δικλείδες ασφαλείας, με στόχο την ελαχιστοποίηση του συνολικού οικολογικού κόστους και όχι έναν ανέφικτο «μηδενισμό» που οδηγεί μαθηματικά στην αισχροκέρδεια του  αερίου.

• Άμεση Ισχύς των απαραίτητων αλλαγών – Μορατόριουμ: Οι αλλαγές των κανόνων έπρεπε να ισχύουν από χθες. Απαιτούμε την άμεση εφαρμογή των νέων αυστηρότερων προτύπων σε όλα τα εκκρεμή  έργα. Στο μεσοδιάστημα,  πάγωμα για κορυφογραμμές, , περιοχές Natura, δυσανάλογα επιβαρυμένους νομούς και νησιωτικά έργα που συνδυάζονταν με ιδιωτικές διασυνδέσεις.
• Ορθολογική κατανομή στόχων, με συγκεκριμένο πλαφόν ανά Περιφέρεια και Δήμο: κατανομή με αντικειμενικά ορθολογικά κριτήρια (τοπική κατανάλωση, τοπικό δυναμικό ΑΠΕ, συγκριτικό οικολογικό κοστος), όχι από την «αγορά» των επενδυτών και από τις πολιτικές διασυνδέσεις.
• Τοπική συμμετοχή, σε επιπεδο νομού και δήμου, στον διάλογο για την εξειδίκευση/χωροθέτηση, και τον σχεδιασμό των στόχων που τους αντιστοιχούν.  .
• Φωτοβολταϊκά: Αξιοποιώντας το επιτυχημένο παράδειγμα της Γερμανίας, απαιτούμε τα 2/3 των φωτοβολταϊκών να εγκαθίστανται υποχρεωτικά σε στέγες, κτίρια,  υποδομές, ή ως αγροβολταϊκά που συνυπάρχουν με τις καλλιέργειες. Πολύ  μεγάλης κλίμακας επίγεια Φ/Β, ι αποδεκτά   μόνο μέσα σε ανενεργά επιφανειακά λιγνιτωρυχεία. Έμφαση και στην αποτελεσματική προστασία της γεωργικής γης. Για τα Μεγάλα Αιολικά, προτεραιότητα σε  περιοχές με ήδη εκτεταμένη ανθρώπινη παρέμβαση:  γεωργική γη,  μεταφορικές υποδομές,  στρατιωτικές και άλλες εγκαταστάσεις, ΒΙΠΕ. Επαρκείς δικλείδες για τους ορεινούς όγκους, με χωροθέτηση δίπλα σε υφιστάμενο οδικό δίκτυο, και μόνο μέχρι το ύψος που απαιτείται για τους στόχους. Για τις προστατευόμενες περιοχές: άμεσο οριστικό κλείσιμο όλων των εκκρεμών αιτήσεων, μελλοντική εγκατάσταση μόνο κατ’ εξαίρεση βάσει των υπό διαμόρφωση Διαχειριστικών Σχεδίων με προτεραιότητα σε πρωτοβουλίες από τις τοπικές κοινωνίες.
• Πλωτά Αιολικά: Ανάπτυξη σε επαρκή απόσταση  από τις ακτές, με ορθό  θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό και με επιδίωξη οριοθέτησης ΑΟΖ στο Αιγαίο.. Για όλα τα αιολικά,  παράλληλες επαρκείς διασφαλίσεις  για πλήρη οικολογική απόσυρση και ανακύκλωση των υλικών μετά το πέρας του κύκλου ζωής τους.
• Αυστηροί Όροι στα Μικρά Υδροηλεκτρικά (Η/Υ): Μόνο ήπιες εφαρμογές (π.χ. παλαιοί υδρόμυλοι), χωρίς φράγματα, χωρίς ταμιευτήρες και χωρίς βαριές παρεμβάσεις ή αλλοιώσεις στις φυσικές κοίτες και τα οικοσυστήματα των ποταμών.
• Τοπικός Έλεγχος: Παραχώρηση του ελέγχου χωροθέτησης και της ιδιοκτησίας των έργων στους Δήμους και τις τοπικές κοινωνίες.

Κριτική Αποτίμηση & Ισοζύγιο Ρίσκου

Η πολιτική μας πρόταση αποδεικνύει ότι η προστασία της βιοποικιλότητας συμβαδίζει με την ενεργειακή μετάβαση. Απαιτείται άμεση χρηματοδότηση των δικτύων καθώς και άμεση ανάκληση των εκατοντάδων ανενεργών ιδιωτικών αδειών που κρατούνται για κερδοσκοπικούς λόγους, ώστε να απελευθερωθεί ο απαραίτητος ηλεκτρικός χώρος υπέρ της αυτοπαραγωγής και των πραγματικών  Ενεργειακών Κοινοτήτων.

6. Πράσινες Μεταφορές

Η μετάβαση ολοκληρώνεται με τη ριζική αλλαγή του μοντέλου μετακινήσεων: στροφή από τα ιδιωτικά ΙΧ σε αξιόπιστα δημόσια μέσα μεταφοράς με φθηνό εισιτήριο, πόλεις σχεδιασμένες για περπάτημα, ποδήλατο και μικροκινητικότητα, και απόλυτη προτεραιότητα στην επέκταση των Μέσων Σταθερής Τροχιάς με ταυτόχρονη οριστική παύση της κατασκευής νέων αυτοκινητοδρόμων.

7. Καταλήγοντας: Ένα Νέο Κοινωνικό Συμβόλαιο για την Ενέργεια

Η πρότασή μας δεν αποτελεί απλώς ένα τεχνικό πλάνο απανθρακοποίησης, αλλά μια ριζική πολιτική και κοινωνική συστημική αλλαγή. Απέναντι στην κυβερνητική λογική που εγκλωβίζει τη χώρα στα ορυκτά καύσιμα που ελέγχουν και τις ΑΠΕ, και παραδίδει το φυσικό περιβάλλον στα μεγάλα εταιρικά συμφέροντα, εμείς αντιτάσσουμε την Ενεργειακή Δημοκρατία στην πράξη. Αποδεικνύουμε ότι η προστασία της βιοποικιλότητας και η κοινωνική δικαιοσύνη μπορούν και πρέπει να μπουν στην ίδια μοίρα με την ταχύτητα της ενεργειακής μετάβασης. Με τη μεταφορά της παραγωγής και του ελέγχου στους πολίτες και τις τοπικές κοινωνίες, την απόλυτη προτεραιότητα στην εξοικονόμηση και την άμεση εφαρμογή αυστηρών, αντικειμενικών κανόνων χωροθέτησης, ανοίγουμε τον δρόμο για ένα μέλλον βιωσιμότητας, αποκέντρωσης, δημοκρατίας και κοινωνικής συνοχής. . Ένα μέλλον όπου η ενέργεια παύει να είναι πεδίο κερδοσκοπίας και γίνεται αυτό που πραγματικά είναι: ένα κοινό, κρίσιμο  κοινωνικό αγαθό, όπως η τροφή.