του Πάρη Κακλαμάνου
Γεωπολιτικές εντάσεις και πόλεμοι αναζωπυρώνουν τις πιέσεις στις τιμές τροφίμων
Ενεργειακή – εφοδιαστική κρίση λόγω του πολέμου στην Ουκρανία, κλιματική κρίση και η νέα κρίση τώρα στη Μέση Ανατολή έχουν εκτοξεύσει τις τιμές των τροφίμων προς τα πάνω, επηρεάζοντας άμεσα το κόστος ζωής στην Ελλάδα.
Αυτό αποτυπώνεται στο παρακάτω γράφημα του Εναρμονισμένου Δείκτη Τιμών Καταναλωτή που αποτελεί τον κύριο δείκτη για την παρακολούθηση της ακρίβειας των τιμών αγαθών και υπηρεσιών που πληρώνουν οι καταναλωτές:
Πηγή: Στοιχεία Eurostat
Ενδεικτικά, σε σχέση με τον Ιανουάριο του 2020, οι καταναλωτές πληρώναν τον καφέ, το τσάι και το κακάο 46% ακριβότερα στο τέλος του 2025. Η τιμή του ελαιόλαδου είχε αυξηθεί κατά 41% κατά το ίδιο διάστημα, η τιμή του κρέατος είχε ανέβει 49%, ενώ τα ψάρια και τα θαλασσινά σημείωσαν αύξηση 26%.
Συνολικά, στη διάρκεια των ετών 2020-2025 ο δείκτης τιμών καταναλωτή στα τρόφιμα αυξήθηκε στην Ελλάδα κατά 34,5%, σε σχέση με ένα μ.ό. 36,5% μεταξύ των χωρών της ΕΕ.
Την ίδια ώρα οι καθαροί μισθοί στην Ελλάδα υπολείπονται του μέσου όρου της ΕΕ κατά περίπου 33%. Ως αποτέλεσμα η Ελλάδα (μαζί με άλλες χώρες των Βαλκανίων) έχει από τα υψηλότερα ποσοστά σοβαρής υλικής στέρησης στην ΕΕ.
Ως εκ τούτου δεν εκπλήσσει το γεγονός πως, σύμφωνα με έρευνα οικονομικής συγκυρίας που διενήργησε ο ΙΟΒΕ, οι Έλληνες καταναλωτές είναι μεταξύ των πιο απαισιόδοξων στην ΕΕ. Ο δείκτης καταναλωτικής εμπιστοσύνης διαμορφώθηκε τον Μάρτιο στις -52,5 μονάδες, έναντι -49,2 τον Φεβρουάριο, ενώ οι αρνητικές εκτιμήσεις για την οικονομική κατάσταση των νοικοκυριών ενισχύθηκαν, με το 67% να δηλώνει επιδείνωση, ενώ μόλις το 2% αναφέρει βελτίωση. Οι προσδοκίες για το επόμενο 12μηνο εμφανίζονται ακόμη πιο επιβαρυμένες, με το 69% να αναμένει περαιτέρω επιδείνωση.
Σύμφωνα με την παραπάνω έρευνα, η πίεση στις τιμές εκτιμάται ότι θα συνεχιστεί, με το 76% των καταναλωτών να αναμένει περαιτέρω αυξήσεις. Παράλληλα, η καθημερινή οικονομική πραγματικότητα παραμένει δύσκολη, με την πλειονότητα να δηλώνει ότι «μόλις τα βγάζει πέρα» ή αναγκάζεται να καταφεύγει σε αποταμιεύσεις.
Ερωτηματικό παραμένει το κατά πόσο οι ανατιμήσεις σε βασικά αγαθά θα συνεχιστούν στο επόμενο διάστημα ή θα κοπάσουν με ενδεχόμενη αποκλιμάκωση στη Μέση Ανατολή.
Σύμφωνα πάντως με τον Ευρωπαίο Επίτροπο για την Οικονομία Βάλντις Ντομπρόβσκις ακόμη κι αν η ένταση αποκλιμακωθεί, οι αυξήσεις αυτές δεν αντιστρέφονται άμεσα. Σε δηλώσεις που έκανε σε ειδησεογραφικά πρακτορεία την περασμένη εβδομάδα, ο αρμόδιος Επίτροπος για την Οικονομία προέβλεψε πως η ΕΕ θα συνεχίσει να πλήττεται από ένα «στασιμοπληθωριστικό σοκ» χαμηλής ανάπτυξης και αυξανόμενου πληθωρισμού, παρά τη συμφωνία των ΗΠΑ και του Ιράν για εκεχειρία δύο εβδομάδων. Πρόσφατα οικονομικά σενάρια της Ευρωπαϊκής Επιτροπής εκτιμούν ότι η ανάπτυξη θα μπορούσε να επιβραδυνθεί έως και 0,6 ποσοστιαίες μονάδες φέτος και του χρόνου, εάν οι τιμές της ενέργειας δεν επιστρέψουν στα προπολεμικά επίπεδα έως το τέλος του 2026. Ο πληθωρισμός αναμένεται επίσης να αυξηθεί έως και κατά 1,5 ποσοστιαίες μονάδες τόσο φέτος όσο και το 2027 σε ένα τέτοιο σενάριο, συμπιέζοντας ακόμα περισσότερο το πραγματικό εισόδημα των πολιτών.
Μια άλλη παράμετρος που συντελεί στη διαμόρφωση υψηλών τιμών στα τρόφιμα είναι οι υψηλοί συντελεστές ΦΠΑ που πληρώνουν οι καταναλωτές στην Ελλάδα σε σχέση με άλλες χώρες-μέλη της ΕΕ, όπως αποτυπώνεται στο παρακάτω γράφημα:
Πηγή: Στοιχεία Ευρωπαϊκής Επιτροπής
Συμπερασματικά, είναι επιτακτική η ανάγκη λήψης δέσμης μέτρων για την αντιμετώπιση του κινδύνου φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού ως αποτέλεσμα των γεωπολιτικών κρίσεων που επηρεάζουν τη χώρα. Τέτοιες λύσεις περιλαμβάνουν τα εξής:
Μείωση του ενεργειακού κόστους: Απαγκίστρωση από τα ορυκτά καύσιμα, μέσω επενδύσεων σε ΑΠΕ, σε καινοτόμα συστήματα αποθήκευσης ενέργειας (σε επίπεδο κατοικίας ή και γειτονιάς) και επιδοτήσεις για τα ευάλωτα νοικοκυριά.
Μείωση της ενεργειακής φτώχειας μέσω της συμμετοχής των πολιτών σε ενεργειακές κοινότητες.
Κατοχύρωση του δικαιώματος σε προσιτή, ποιοτική και οικολογικά /κλιματικά βιώσιμη κατοικία, ιδιαίτερα για τους νέους ανθρώπους, με παραχώρηση κτιρίων που είναι κλειστά σε δήμους και συνεργατικά σχήματα, για να γίνουν ενεργειακά αποδοτικά και να διατίθενται με χαμηλό ενοίκιο.
Προσαρμογή των μισθών στον πληθωρισμό για την ενίσχυση της αγοραστικής δύναμη και θεσμοθέτηση Καθολικού Εγγυημένου Εισοδήματος (ΚΕΕ) στο 50% του κατώτατου μισθού, αρχικά για όσους/ες δεν εργάζονται σε πλήρη απασχόληση και δεν έχουν άλλα εισοδήματα.
Μείωση των συντελεστών ΦΠΑ στα τρόφιμα
Παράταση του μέτρου του πλαφόν στο περιθώριο μεικτού κέρδους των σούπερ μάρκετ και πέρα της 30 Ιουνίου 2026
Υποστήριξη της εργασίας με μέτρα όπως η μείωση των ασφαλιστικών εισφορών και φορολογίας σε όσους/ες – είναι μακροχρόνια άνεργοι ή νεοεισερχόμενοι στην αγορά εργασίας