του Κώστα Παπακωνσταντίνου
συμπροέδρου των ΠΡΑΣΙΝΩΝ – Οικολογία
εκπαιδευτικού, πρ. Περιφ. Σύμβουλος Δυτ. Ελλάδας
Δώστε χώρο στο νερό!
Ο φετινός χειμώνας είναι μια εικόνα από το μέλλον: Νερά επιφανειακά, χωρίς χιόνια, συχνές πλημμύρες αλλά και λειψυδρία. Οφείλουμε να προσαρμοστούμε με λύσεις βασισμένες στα οικοσυστήματα για την ταυτόχρονη αντιμετώπιση πλημμυρών και λειψυδρίας. Οι συνεχείς υπερχειλίσεις ποταμών σε εποχές λειψυδρίας επιβάλουν να αντιληφθούμε την νέα κατάσταση στην οποία βρισκόμαστε. Δεν μπορούμε να εμμένουμε σε μάταια «αντιπλημμυρικά» την ίδια στιγμή που αγωνιούμε αν θα έχουμε επάρκεια νερού το επόμενο καλοκαίρι. Τα έργα εγκλεισμού των νερών μέσα σε τείχη, σε στενές κοίτες και αγωγούς, προσπαθώντας να τα στείλουμε όσο γίνεται πιο γρήγορα στη θάλασσα, είναι όχι απλώς αναποτελεσματικά αλλά και πια καταφανώς παράλογα. Με δεδομένο, πλέον, ότι σε συνθήκες κλιματικής κρίσης, τα πολύτιμα νερά έρχονται (όταν έρχονται, όπως φέτος) με την μορφή μαζικών βροχοπτώσεων και πολύ λιγότερο ως χιόνι στα ορεινά, τα «παραδοσιακά» έργα εγκλεισμού των νερών δεν αποτρέπουν τις ζημιές από πλημμύρες ενώ ταυτόχρονα αποτρέπουν την αξιοποίησή τους.
Απέναντι σε αυτή την αδιέξοδη και επιζήμια νοοτροπία, η χώρα μας οφείλει να κοιτάξει προς την παγκόσμια πλέον τάση των έργων αποκατάστασης της φύσης: Η ανασύσταση των πλημμυρικών πεδίων των ποταμών, η δημιουργία εκτάσεων φυσικής εκτόνωσης των νερών, η αποσφράγιση γης και ρεμάτων στις αστικές περιοχές και η αποκατάσταση υγροτόπων προσφέρουν ταυτόχρονα αντιπλημμυρική προστασία και αξιοποίηση των επιφανειακών νερών με εμπλουτισμό του υδροφόρου ορίζοντα, μαζί με πολλά ακόμη θετικά όπως την επαρκή μεταφορά φερτών υλών για προστασία των ακτών από τη διάβρωση.
Το θεσμικό πλαίσιο για τα έργα (μεγάλα και μικρά) αποκατάστασης της φύσης έχει ήδη διαμορφωθεί διεθνώς (και στην Ευρωπαϊκή Ένωση με την ψήφιση πέρσι του σχετικού Νόμου). Ο επιστημονικός κόσμος απαγκιστρώνεται σταδιακά από την κυρίαρχη μελετητική και εργολαβική νοοτροπία και προτείνει πλέον έργα που βασίζονται στις υπηρεσίες των οικοσυστημάτων, όπως εκείνα που, αντί να εγκλωβίζουν, δίνουν χώρο και χρόνο στο νερό να εκτονωθεί και να συγκεντρωθεί εκεί που το χρειαζόμαστε για το καλοκαίρι, αντιμετωπίζοντας ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΑ τις πλημμύρες.
Η παραχώρηση χώρου στις φυσικές λειτουργίες δεν είναι πράξη «ευαισθησίας» αλλά ανάγκη επιβίωσης. Άλλωστε, ο χώρος που «επιστρέφεται» στη φύση, όπως το εύφορο έδαφος των αποκατεστημένων πλημμυρικών πεδίων, εξακολουθεί να προσφέρεται για γεωργία (κηπευτικά και αροτριαίες καλλιέργειες υψηλής ποιότητας χωρίς ανάγκη λιπασμάτων), κτηνοτροφία και άλλες δραστηριότητες, με μοναδική προϋπόθεση την έλλειψη μόνιμων υποδομών. Τα δε αποκατεστημένα αστικά ρέματα σε όλο τον κόσμο έχουν συνεισφέρει στην βελτίωση των συνθηκών ζωής, στον περιορισμό κατανάλωσης ενέργειας και στην επάρκεια φυσικών πόρων.
Οι επιστημονικοί φορείς, οι περιβαλλοντικές οργανώσεις, η περιβαλλοντική εκπαίδευση εργάζονται προς την αλλαγή νοοτροπίας και την επαναφορά μιας καλής σχέσης με την φύση. Πρέπει όμως αυτή η αλλαγή να φτάσει και στην άσκηση πολιτικής. Μεγάλο εμπόδιο αποτελεί η ανάθεση των ζητημάτων κλιματικής κρίσης στην Πολιτική Προστασία, η οποία εξ ορισμού αντιμετωπίζει τα φυσικά φαινόμενα ως απειλή. Η σημερινή αντίληψη του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας είναι αδύνατο να συλλάβει την σκοπιμότητα ενός έργου που, για παράδειγμα, σκοπεύει να μεταφέρει τα «αντιπλημμυρικά» αναχώματα ενός ποταμού μακρύτερα από την κοίτη, μετατρέποντας τον πλημμυρισμό μιας έκτασης σε όφελος αντί για «απειλή». Με αυτή τη νοοτροπία, η χώρα μας αποκλείεται να προσαρμοστεί στις ανάγκες αποκατάστασης της φύσης, και θα μένει προσκολλημένη στα μάταια έργα «καταστολής» των φυσικών φαινομένων.
Η επιτακτική ανάγκη να αρχίσουν να δρομολογούνται έργα αποκατάστασης της φύσης απαιτεί διακομματική και διεπιστημονική συνεργασία. Ο ρόλος της πολιτικής οικολογίας είναι κομβικός καθώς τα παραδοσιακά κόμματα δείχνουν απόλυτη αδυναμία να προσεγγίσουν το θέμα.