του Ηλία Γιαννίρη
επίτιμου πρόεδρου του «ΠΡΑΣΙΝΟΙ Οικολογία», Πρώην Επίκουρου Καθηγητής Πολυτεχνείου Κρήτης
Το άρθρο αυτό δημοσιεύτηκε στις 16/1/2026 στην ιστοσελίδα του Documento
Η κυβέρνηση Μητσοτάκη υποστηρίζει τη συμφωνία της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την Mercosur (2) και προβάλει στα ΜΜΕ ότι προστατεύει 21 ελληνικά προϊόντα ΠΟΠ. Ωστό αυτά αντιστοιχούν σε μόλις το 8% των ΠΟΠ και ΠΓτων ελληνικών αγροτικών προϊόντων (3) . Όπως είναι αναμενόμενο θα βρεθούν υπό απειλή από την Mercosur το 92% των παραγομένων ελληνικών ΠΟΠ και ΠΓΕ, που αφορούν σημαντικές τοπικές δραστηριότητες σε πολλές περιοχές της Ελλάδας (Διάγραμμα). Μελέτες σε επίπεδο ΕΕ έχουν δείξει ότι τα προϊόντα ΠΟΠ/ΠΓΕ πωλούνται έως και 2,85 φορές ακριβότερα κατά μέσο όρο σε σχέση με τα μη πιστοποιημένα προϊόντα, υπογραμμίζοντας την υψηλή προστιθέμενη αξία που δημιουργούν.
Επιπλέον αυτά τα προϊόντα συμβάλουν στην εντονότερη άνοδο των εξαγωγών υποστηρίζοντας την μη χειροτέρευση του εμπορικού ελλείμματος 4 υπέρ των εισαγωγών. Με την εφαρμογή της συμφωνίας ΕΕ- Mercosur αρκετά ελληνικά προϊόντα, μεταξύ των οποιων και τα ΠΟΠ-ΠΓΕ, θα υποχωρούν, καθώς θα αυξάνονται πολύ περισσότερο οι εισαγωγές. Αντιλαμβάνεται κανείς το μέγεθος του εμπορικού ελλείμματος που θα δημιουργηθεί μόνο από τις ανάγκες διατροφής των ντόπιων και των τουριστών.
Η επισήμανση αυτή για τα προϊόντα ΠΟΠ και ΠΓΕ, αλλά και άλλα τοπικά προϊόντα της χώρας, αφορά, εκτός από το εμπορικό ισοζύγιο, την τοπική οικονομία πολλών γεωργικών και κτηνοτροφικών περιοχών της χώρας, όπως φαίνεται και στον χάρτη 1.
Με την πάροδο του χρόνου θα διεισδύουν στην ευρωπαϊκή αγορά διάφορες λατινοαμερικάνικες απομιμήσεις ΠΟΠ και ΠΓΕ που θα εκτοπίζουν τα ελληνικά προϊόντα από τις ευρωπαϊκές αγορές.
Αυτή η επίπτωση της συμφωνίας ΕΕ- Mercosur στην ευαίσθητη ορεινή, ημιορεινή και νησιωτική ελληνική επικράτεια δεν είναι η μόνη. Υπάρχουν πυκνότατες αναφορές για τις σταδιακές ή άμεσες επιπτώσεις στην αγελαδοτροφία, την προβατοτροφία, την αιγοτροφία και στην μελισσοκομία, δηλαδή σε δραστηριότητες που κυρίως υπάρχουν στις ορεινές, ημιορεινές και νησιώτικες περιοχές της Ελλάδας (5).
Τι επιπτώσεις θα υπάρχουν στις τοπικές οικονομίες, στην τοπική απασχόληση, στο εμπορικό ισοζύγιο, στο περιβάλλον από αυτή τη Συμφωνία της ΕΕ με την Mercosur; Στη συνέχεια, θα επιχειρήσω να υπολογίσω κάποιες από αυτές τις επιπτώσεις.
Ως γενική διαπίστωση θα πρέπει να αναφερθεί ότι περιβαλλοντικά η ΕΕ θα βοηθήσει την ακόμη μεγαλύτερη καταστροφή των δασών του Αμαζονίου λόγω της μετατροπής τους σε λιβάδια για την αγελαδοτροφία, με ότι παγκόσμιες κλιματικές συνέπειες θα έχει αυτή η επίπτωση. Από περιβαλλοντική άποψη και στην Ελλάδα η ενδεχόμενη επιτάχυνση της εγκατάλειψης της υπαίθρου σε ευαίσθητες ημιορεινές και ορεινές περιοχές και νησιά, όπου παραδοσιακά υπάρχουν διάφορα αγροδασικά συστήματα, καθώς και η επιδείνωση του δημογραφικού ζητήματος, θα επιφέρουν ακόμη περισσότερες δασικές πυρκαγιές και διαβρώσεις εδάφους.
Στη συνέχεια θα εξετάσουμε τις επιπτώσεις αυτής της συμφωνίας σε τέσσερεις κλάδους: την αγελαδοτροφία, την προβατοτροφία, την αιγοτροφία και την μελισσοκομία.
Είναι αλήθεια ότι αυτοί οι τέσσερεις κλάδοι παραγωγής διαχρονικά βρίσκονται σε πτώση, όπως δείχνει το διάγραμμα, καθώς οι πολιτικές που εφαρμόζονται δεν ευνοούν τον πρωτογενή τομέα. Χωρίς τη Συμφωνία ΕΕ- Mercosur είναι αναμενόμενο να συνεχιστεί η μείωση τους, όπως εκτιμάται εδώ για το 2030.
Με την συμφωνία ΕΕ- Mercosur είναι αναμενόμενο από όλους ότι η ελληνική βοοτροφία θα δεχτεί ένα ακόμη πλήγμα, ίσως ισχυρότερο από αυτό μεταξύ 2009 και 2020 (περίοδος μνημονίων), όταν ο αριθμός των εκμεταλλεύσεων βοοειδών έπεσε από τις 16.679 σε 10.576 (πτώση 36%). Η μείωση των εκμεταλλεύσεων μεταξύ 2025 και 2030 θα πρέπει να αναμένεται πάνω από 50%. Αυτή η αναμενόμενη μείωση δεν μπορεί να ανασχεθεί από αντίρροπες δυνάμεις πρόσκαιρης συγκράτησης της ελληνικής παραγωγής από ακόμη μεγαλύτερη πτώση λόγω των φτηνότερων εισαγωγών λιπασμάτων και ζωοτροφών από τις χώρες της Mercosur.
Ακόμη ισχυρότερο μπορεί να είναι το πλήγμα στην προβατοτροφία λόγω των χαμηλότατων τιμών από τις χώρες της Mercosur. Το πλήγμα στην αιγοτροφία μπορεί να είναι μικρότερο της προβατοτροφίας λόγω της θαμνώδους ξηροφυτικής βλάστησης που υπάρχει στα νησιά και στη Νότια Ελλάδα, όπου ευδοκιμεί η αίγα, περιβάλλοντα που δεν απαιτούν μεγάλες εισροές των συντελεστών της παραγωγής.
Η μελισσοκομία, που επίσης υπάρχει σε ημιορεινές και ορεινές περιοχές, αναμένεται να έχει μείωση ισχυρότερη της αναμενόμενης μείωσης που θα γινόταν χωρίς τη συμφωνία EE-Mercosur (6) .
Με βάση τις παραπάνω υποθέσεις μπορούμε να συμπληρώσουμε το προηγούμενο διάγραμμα με δυο προβλέψεις για το 2030. Η μια πρόβλεψη αφορά την εκτίμηση της εξέλιξης αν δεν υπήρχε η συμφωνία με τη Mercosur και η δεύτερη την εκτίμηση της επίπτωσης της συμφωνίας ΕΕ-Mercosur.
Ο Πίνακας που ακολουθεί παρουσιάζει τα αριθμητικά δεδομένα του προηγούμενου Διαγράμματος.
Από αυτόν τον Πίνακα προκύπτει ότι υπό κανονικές συνθήκες η μείωση των εκμεταλλεύσεων στα βοοειδή το 2030 θα ήταν στο 89% του 2025 ενώ με την Mercosur οι εκμεταλλεύσεις αναμένεται να πέσουν το 2030 στα 53% του 2015. Συνεχίζοντας με την ίδια λογική παρατηρούμε ότι χωρίς τη συμφωνία με την Mercosur οι εκμεταλλεύσεις με πρόβατα το 2030 θα ήταν στο 96% των εκμεταλλεύσεων του 2025 ενώ με την Mercosur πέφτουν στο 66%. Οι εκμεταλλεύσεις με αίγες αντί για μείωση στο 82% με την Mercosur πέφτουν στο 40%.Τέλος, οι μελισσοκομικές εκμεταλλεύσεις αντί για μείωση 86% με την Mercosur πέφτουν στο 71%.
Το 2025 το σύνολο των εκμεταλλεύσεων (βοοειδή, πρόβατα, αίγες, κυψέλες) είναι 99.106 που αντιστοιχούν σε απασχόληση 445.977 ατόμων 7 στην κτηνοτροφία-μελισσοκομία, και έναν προστιθέμενο πληθυσμό εξυπηρετήσεων (καφενεία ταχυδρομείο λεωφορεία δάσκαλοι κλπ) που οδηγεί στην εκτίμηση για έναν συνολικό πληθυσμό περίπου 1.000.000 ατόμων (πολλαπλασιαστής: 2,2). Το ερώτημα είναι πόσοι κάτοικοι από αυτό το 1.000.000 ατόμων των ημιορεινών και ορεινών περιοχών και νησιών θα πληγούν από την μείωση των κτηνοτροφικών και μελισσοκομικών εκμεταλλεύσεων;
Η πρόβλεψη για το 2030 μας δίνει μια διαφορά 32.855 εκμεταλλεύσεων λόγω Mercosur. Η αναλογία απασχολούμενων ανά κτηνοτροφική εκμετάλλευση όπως προαναφέρθηκε είναι 4,5. Επομένως, στις ημιορεινές και ορεινές περιοχές ο πληθυσμός, λόγω της μείωσης των κτηνοτροφικών εκμεταλλεύσεων και της μελισσοκομίας, θα μειωθεί κατά 147.848 άτομα που ανάγεται με τον πολλαπλασιαστή 2,2 σε έναν συνολικό πληθυσμό 331.179 ατόμων.
Επομένως, η συνολική πληθυσμιακή επίπτωση λόγω Mercosurαπό το 2021 μέχρι το 2030 εκτιμάται ότι θα είναι 668.820 κάτοικοι στις ορεινές και ημιορεινές περιοχές και στα νησιά. Σε αυτή την πληθυσμιακή επίπτωση δεν υπολογίζεται η επίπτωση λόγω της απαξίωσης πολλών δραστηριοτήτων που συνδέονται με τα ΠΟΠ-ΠΓΕ, αλλά και άλλες γεωργικές δραστηριότητες. Αυτή η επίπτωση της μείωσης των εκμεταλλεύσεων τελικά αφορά περίπου στο 35% του πληθυσμού των ορεινών- ημιορεινών περιοχών και των νησιών.
Αν αυτοί οι υπολογισμοί επιβεβαιωθούν μέχρι το 2030, θα έχει επέλθει μια ισχυρότατη επίπτωση στον ημιορεινό και ορεινό χώρο της Ελλάδας λόγω της επιτάχυνσης που θα επιφέρει η συμφωνία ΕΕ- Mercosur, μέσα σε ένα ήδη υπάρχον γενικότερο κλίμα αρνητικής πορείας της κτηνοτροφίας και της μελισσοκομίας κατά την τελευταία εικοσαετία.
Ποιες μπορεί να είναι οι αναμενόμενες πληθυσμιακές εξελίξεις στις ημιορεινές και ορεινές περιοχές και στα νησιά;
- Υποθέτουμε ότι ένα τμήμα του πληθυσμού θα στραφεί προς τις υπηρεσίες, κυρίως στον τουρισμό, με AirBNB και τουριστικές μονάδες, οδηγώντας στη μείωση των απασχολουμένων στον πρωτογενή τομέα.
- Ένα τμήμα θα συνταξιοδοτηθεί, γεγονός που διευκολύνεται λόγω της υψηλής γήρανσηωναπασχολουμένων του κτηνοτροφικού κλάδου. Ένα τμήμα του πληθυσμού μπορεί να παραμείνει στον γεωργικό τομέα δημιουργώντας μεγαλύτερες και ίσως πιο βιώσιμες κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις, ή ακόμη να στραφεί από τις κτηνοτροφικές
δραστηριότητες προς τις δενδρώδεις καλλιέργειες, κυρίως ελιά.
- Τέλος, ένα τμήμα θα διαθέσει τη γη για φωτοβολταϊκά και ανεμογεννήτριες ελπίζοντας σε μια καλή γαιοπρόσοδο, που συχνά είναι αδύνατο να καταφέρει με τις δραστηριότητες στην γεωργία και την κτηνοτροφία.
Αντιλαμβάνεται κανείς ότι οι εξελίξεις στις ορεινές και ημιορεινές περιοχές θα είναι εντονότατες. Είναι δυνατόν να πέφτουν ως «κεραυνός εν αιθρία», ή είναι σχεδιασμένες;
Από την πλευρά των οικονομολόγων οι εξελίξεις αυτές είναι σχεδιασμένες. Διαβάζουμε ότι παρόμοιες συστάσεις που οδηγούν στην παρατηρούμενη διάλυση της αγροτιάς, περιλαμβάνει και η έκθεση Πισσαρίδη: «Οι κυριότερες αδυναμίες είναι οι μικρές και κατακερματισμένες γεωργικές εκμεταλλεύσεις, η χαμηλή παραγωγικότητα, η αναποτελεσματική οργάνωση, η χαμηλή ενσωμάτωση νέων τεχνολογιών και εξοπλισμού, η ανεπαρκής επαγγελματική εκπαίδευση, το χαμηλό επίπεδο Ε&Α, η μεγάλη εξάρτηση από επιδοτήσεις, και η ελλιπής προώθηση και branding των ελληνικών προϊόντων αγροδιατροφής.»
Οι προτάσεις αυτής της έκθεσης Πισσαρίδη είναι σαφείς:
«Ειδικότερα, απαιτούνται δράσεις στις εξής κατευθύνσεις:
Μεγέθυνση των εκμεταλλεύσεων.
Εκσυγχρονισμός των εκμεταλλεύσεων. Η μεγέθυνση των εκμεταλλεύσεων αποτελεί βασικό βήμα και για τον εκσυγχρονισμό των εκμεταλλεύσεων.
Βελτίωση του ανθρώπινου δυναμικού.
Ενίσχυση της συνεργασίας με πανεπιστήμια και την ερευνητική κοινότητα.
Αύξηση της προστιθέμενης αξίας των προϊόντων αγροδιατροφής.
Καλύτερη διασύνδεση του αγροδιατροφικού τομέα με τον τουρισμό.»
Πέρα από την κυρίαρχη οικονομίστικη προσέγγιση του θέματος, όπου αγνοούνται οι περιβαλλοντικές, δημογραφικές, κοινωνικές και οικονομικές διαστάσεις των τοπικών οικονομιών, γίνεται φανερό ότι σήμερα αυτή η οικονομίστικη πολιτική κατεύθυνση έχει κυριαρχήσει και έχει υιοθετηθεί πλήρως. Πρέπει πάση θυσία να υλοποιηθεί η εξυπηρέτηση του πρώτου στόχου «μεγέθυνση των εκμεταλλεύσεων» καθώς όλοι οι επόμενοι στόχοι είναι ποιοτικοί και εξαρτώνται από αυτόν. Η διάλυση της αγροτιάς φαντάζει μονόδρομος για να μπουν
κεφάλαια για μεγέθυνση των εκμεταλλεύσεων και την αύξηση της παραγωγικότητας σε αυτό τον σχεδόν «αντιπαραγωγικό» κλάδο.
Έτσι εξηγείται η πολιτική της συστηματικής μείωσης των κτηνοτροφικών εκμεταλλεύσεων από το 2009 μέχρι σήμερα, συμπεριλαμβανομένης και της περιόδου των μνημονίων.
Έτσι εξηγείται και η σκληρή στάση της κυβέρνησης απέναντι στις αγροτικές κινητοποιήσεις.
Έτσι εξηγείται και η εντονότερη διακριτότητα του κτηνοτροφικού και μελισσοκομικού κλάδου στις τρέχουσες κινητοποιήσεις, που σε προηγούμενες αγροτικές κινητοποιήσεις δεν φαινόταν τόσο καθαρά.
Έτσι εξηγείται και η σιωπηλή υπογραφή της συμφωνίας Mercosur από την κυβέρνηση, χωρίς διαβούλευση και ενημέρωση.
Ιδεολογικά κυρίαρχος uber alles είναι ο οικονομίστικος στόχος της καταστροφικής διάλυσης της αγροτιάς για να επέλθει και η μεγέθυνση των εκμεταλλεύσεων και άλλες αναμενόμενες ευρύτερες διαλυτικές κοινωνικές ανακατατάξεις που να διευκολύνουν την διείσδυση κεφαλαίων, όπως συμβαίνει π.χ. στην Ολλανδία, ένα ιδεατό παράδειγμα που αναφέρεται για σύγκριση στην έκθεση Πισσαρίδη.
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
1 Ο Ηλίας Γιαννίρης igiann3@gmail.com, είναι επίτιμος πρόεδρος του «ΠΡΑΣΙΝΟΙ Οικολογία», Πρώην Επίκουρος Καθηγητής Πολυτεχνείου Κρήτης, Πρώην Περιφερειακός Σύμβουλος Βορείου Αιγαίου
2 Η συμφωνία ΕΕ-Mercosur είναι μια εκτεταμένη εμπορική συμφωνία μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και της εμπορικής ένωσης της Νότιας Αμερικής Mercosur. Τα πλήρη μέλη της είναι η Αργεντινή, η Βολιβία, η Βραζιλία, η Παραγουάη και η Ουρουγουάη. Η Βενεζουέλα είναι πλήρες μέλος, αλλά έχει ανασταλεί η ιδιότητά της από την 1η Δεκεμβρίου 2016.
Η Χιλή, η Κολομβία, ο Ισημερινός, η Γουιάνα, ο Παναμάς, το Περού και το Σουρινάμ είναι συνδεδεμένες χώρες. Η Βολιβία έγινε πλήρες μέλος στις 8 Ιουλίου 2024.
https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C%CE%B5%CF%81%CE%BA%CE%BF%CF%83%CE%BF%CF%8D%CF%81
3 Παράγουμε συνολικά 116 ΠΟΠ και ΠΓΕ αγροτικά προϊόντα, 147 ΠΟΠ και ΠΓΕ οίνους και πλήθος προϊόντων χωρίς γεωγραφική ένδειξη είπε στο Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, ο προϊστάμενος της διεύθυνσης προώθησης γεωργικών προϊόντων του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων Νίκος Ταβουλάρης.
https://www.newmoney.gr/roh/palmos-oikonomias/oikonomia/programmata-e180-ekat-gia-tin-proothisi-ellinikon-georgikon-proionton-ke-inou-ana-tin-ifilio/ 17 ΜΑΡΤΙΟΥ 2024
4 Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat, International Trade, επεξεργασμένα από το ΙΟΒΕ, από το 2013 έως το 2023 στο εξωτερικό εμπόριο της μεταποίησης τροφίμων και ποτών διαπιστώθηκε άνοδος 123%, πράγμα που σημαίνει ότι σε μια δεκαετία οι εξαγωγές τους ανήλθαν από τα 3.041 εκατ. ευρώ στα 6.808 εκατ. ευρώ. … Αποτέλεσμα της εντονότερης ανόδου των εξαγωγών έναντι των εισαγωγών ήταν η υποχώρηση του εμπορικού ελλείμματος κατά 36,5%, από τα 1.75εκατ. ευρώ το 2013 στα 1.115 εκατ. ευρώ το 2023. https://selfservice.gr/exagoges-trofimon-poton-kapnou-2013-2024-diachronika-dynamikos-kai-exostrefis-o-klados/
5 Από μια μικρή έρευνα που έκανα με ερωτήματα στην τεχνητή νοημοσύνη του google διαπίστωσα τα εξής από διάφορες πηγές: Το βόειο κρέας από τη Βραζιλία και Αργεντινή είναι συχνά φθηνότερο από το ευρωπαϊκό (όπως της Γαλλίας ή της Ολλανδίας). Το ελληνικό αρνί γάλακτος λιανικής κυμαίνεται συνήθως μεταξύ 10€ και 14€ ανά κιλό και ότι το 2022 είχαμε εισαγωγή νωπού αρνιού από Βραζιλία στα 2.31-2.53$ ανά κιλό (τιμή παραγωγού). Η χονδρική τιμή του κατσικίσιου κρέατος στη Βραζιλία κυμαινόταν μεταξύ περίπου 4,94 € και 5,46 € ανά κιλό και ότι το κρέας κατσικιού από την Αργεντινή