Τα συμπεράσματα των πάνελ και των αντίστοιχων συμμετοχικών εργαστηρίων και οι προτάσεις που κατατέθηκαν για την πράσινη μετάβαση, την προσιτή, βιώσιμη και ενεργειακά αποτελεσματική κατοικία, την κοινωνική ένταξη και τη δικτύωση πόλεων και φορέων βρέθηκαν στο επίκεντρο του Φόρουμ Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας, που πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2026, στο Σεράφειο του Δήμου Αθηναίων.

Το φόρουμ διοργανώθηκε με πρωτοβουλία του Νίκου Χρυσόγελου, Εντεταλμένου Συμβούλου για το Κλιματικό Σύμφωνο και την Κοινωνική Οικονομία από τον Δήμο Αθηναίων, σε συνεργασία με το Job Center του Δήμου Αθηναίων, το Κέντρο Υποδοχής και Αλληλεγγύης του Δήμου Αθηναίων και το ευρωπαϊκό πρόγραμμα LIFE HERMES. Στόχος ήταν να αναδειχθούν οι δυνατότητες της κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας ως εργαλείου για την αντιμετώπιση κοινωνικών, κλιματικών και περιβαλλοντικών προκλήσεων, μέσα από συνεργασίες και εφαρμόσιμες λύσεις.

Τα συμπεράσματα των τεσσάρων συμμετοχικών εργαστηρίων

1. Πράσινη μετάβαση και ενεργειακή εξοικονόμηση

Η ενεργειακή αναβάθμιση των κατοικιών και η μείωση του ενεργειακού κόστους απαιτούν τεχνογνωσία, συνεργασία και αξιόπιστη υποστήριξη. Οι πολίτες συχνά δυσκολεύονται να προχωρήσουν μόνοι τους σε ενεργειακές παρεμβάσεις, τόσο λόγω του κόστους όσο και εξαιτίας της πολυπλοκότητας των διαδικασιών.

Οι ενεργειακές κοινότητες και οι κοινωνικές επιχειρήσεις μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά, παρέχοντας καθοδήγηση, τεχνική υποστήριξη και πρόσβαση σε συνεργατικά σχήματα. Παράλληλα, η ενεργειακή αναβάθμιση μπορεί να γίνεται σταδιακά, ανάλογα με τις δυνατότητες κάθε νοικοκυριού.

Στη συζήτηση αναδείχθηκαν επίσης υπάρχοντα καλά παραδείγματα και η προοπτική ανάπτυξης μιας κοινωνικά προσανατολισμένης εταιρείας ενεργειακών υπηρεσιών, με επαγγελματική λειτουργία, κοινωνικό σκοπό και έμφαση στην ποιότητα και στα μετρήσιμα αποτελέσματα.

Η εξασφάλιση προσιτής, ενεργειακά αποτελεσματικής, βιώσιμης κατοικίας προϋποθέτει κατάλληλα χρηματοδοτικά εργαλεία, θεσμική υποστήριξη και νέες μορφές συνεργασίας για να αυξηθεί το ποσοστό ενεργειακών αναβαθμίσεων αλλά και να δημιουργηθεί ένα απόθεμα κατοικίας δημοτικής, κοινωνικής και συνεργατικής.

Μεταξύ των προτάσεων που συζητήθηκαν ήταν η αξιοποίηση (α) κτιρίων που ανήκουν σε ιδρύματα, δημόσιους φορείς, ιδιώτες ή είναι εγκαταλειμμένα μέσω συνεργασίας του Δήμου με φορείς συνεργατικής – συνεταιριστικής κατοικίας για την ωρίμανση, χρηματοδότηση και υλοποίηση σχεδίων για στέγαση (β) ιδιωτικών κατοικιών με στόχο κοινωνικά προσιτό μίσθωμα,

καθώς και η προστασία της πρώτης κατοικίας.

Η δόμηση νέων κατοικιών στην Αθήνα δεν μπορεί να είναι εργαλείο για την αντιμετώπιση του στεγαστικού αφού υπάρχουν δεκάδες χιλιάδες κλειστά ή εγκαταλειμμένα κτίρια στην πόλη.

Από την άλλη, κτίρια που κατέχουν σήμερα ασφαλιστικοί και δημόσιοι φορείς καθώς και ιδρύματα θα πρέπει να διατεθούν για προσιτή, ενεργειακά αναβαθμισμένη και βιώσιμη κατοικία, αντί να παραχωρούνται για κερδοσκοπική και τουριστική χρήση. Ο Δήμος, κοινωνικοί και επαγγελματικοί φορείς, το κίνημα της νεολαίας χρειάζεται να διεκδικήσουν την προτεραιοποίηση της διασφάλισης του δικαιώματος στη στέγη, έναντι μιας κερδοσκοπικής αξιοποίησης των κτιρίων που ανήκουν σε ιδρύματα, δημόσιο και ασφαλιστικά ταμεία.

Ο Δήμος μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο ως συντονιστής και υποστηρικτής συνεργασιών, συμβάλλοντας στη δημιουργία βιώσιμων λύσεων για ανθρώπους που δυσκολεύονται να ανταποκριθούν στις συνθήκες της σημερινής αγοράς κατοικίας.

Η κοινότητα Προσφυγικών μπορεί να αποτελέσει ένα καλό παράδειγμα ανακαίνισης με συμμετοχικό τρόπο κλειστών και εγκαταλειμμένων κτιρίων με στόχο τη στέγαση ανθρώπων που αντιμετωπίζουν δυσκολίες, μέσα από τη δημιουργία κοινοτήτων που αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες. Παράλληλα η ίδια η κοινότητα των Προσφυγικών στην Αλεξάνδρας μπορεί να εξελιχθεί σε ένα μοντέλο πράσινης, συμπεριληπτικής και κλιματικά ουδέτερης γειτονιάς, παράδειγμα κοινωνικής και πράσινης αναζωογόνησης και για άλλες περιοχές, παράλληλα με τις προσπάθειες που γίνονται μέσα από το πρόγραμμα ASCEND με τη συνεργασία Δήμου, μαθητών, γονιών και εκπαιδευτικών γύρω από το 21ο Δημοτικό Σχολείο και την πλατεία Καλλιγά /Καραμανλάκη. Ανάλογα παραδείγματα υπάρχουν πολλά σε όλη την Ευρώπη.

3. Κοινωνική οικονομία και ένταξη ευάλωτων ομάδων

Η κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία προσφέρει ένα γόνιμο έδαφος για τη στήριξη και ένταξη στην κοινωνία και την εργασία. Πάντως, η κοινωνική ένταξη δεν μπορεί να σχεδιάζεται χωρίς τη συμμετοχή των ίδιων των ανθρώπων που αφορά.

Το εργαστήριο ανέδειξε την ανάγκη οι πολιτικές και οι υπηρεσίες να ξεκινούν από τις πραγματικές ανάγκες των ανθρώπων, μέσα από διάλογο, συνδιαμόρφωση και συνεργασία. Οι καλές προθέσεις δεν αρκούν, εάν οι λύσεις σχεδιάζονται χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η εμπειρία εκείνων που θα τις χρησιμοποιήσουν.

Η ανταλλαγή εμπειριών και η διαφορετικότητα των συμμετεχόντων αποτέλεσαν σημαντικά στοιχεία της διαδικασίας. Παράλληλα, αναδείχθηκε η ανάγκη για συνέχεια, καλύτερη προετοιμασία και ουσιαστικότερη συμμετοχή, ώστε οι συζητήσεις να οδηγούν σε συγκεκριμένες προτάσεις και εφαρμόσιμες λύσεις.

4. Δίκτυο πόλεων και φορέων κοινωνικής οικονομίας

Η ανάπτυξη ενός σταθερού δικτύου συνεργασίας μεταξύ πόλεων, Περιφερειών και οργανωμένων φορέων κοινωνικής οικονομίας αναδείχθηκε ως σημαντική προτεραιότητα.

Ένα τέτοιο δίκτυο θα μπορούσε να υποστηρίζει την ωρίμανση έργων, την αναζήτηση χρηματοδότησης, τις συμπράξεις δημόσιων και κοινωνικών φορέων και την αξιολόγηση του κοινωνικού αντίκτυπου.

Προτάθηκε η επιλογή συγκεκριμένων πιλοτικών πρωτοβουλιών σε τομείς όπως η κλιματική δράση, η ενέργεια, η κυκλική οικονομία, η κατοικία, η κοινωνική ένταξη και η απασχόληση. Παράλληλα, αναδείχθηκε η ανάγκη δημιουργίας ομάδας εργασίας που θα καθορίσει το πλαίσιο λειτουργίας του δικτύου και θα προετοιμάσει τα επόμενα βήματα.

Οι τέσσερις θεματικές ενότητες του φόρουμ

1. Ο ρόλος της κοινωνικής οικονομίας στην πράσινη μετάβαση και την κλιματική πολιτική: δυνατότητες και εμπόδια

Στη συζήτηση συμμετείχαν ο Νίκος Χρυσόγελος, Εντεταλμένος Σύμβουλος Κλιματικού Συμφώνου και Κοινωνικής Οικονομίας του Δήμου Αθηναίων και Πρόεδρος του Κέντρου Υποδοχής και Αλληλεγγύης του Δήμου Αθηναίων, πρώην ευρωβουλευτής των Πράσινων, ο Στέφανος Παλλατζάς, πρόεδρος του Ελληνικού Ινστιτούτου Παθητικού Κτιρίου, ο Χρυσόστομος Καλογήρου, εκτελεστικός διευθυντής της Climanet, και ο Γιώργος Ιουλιανός, από το Capital Hub Net Zero Cities και αντιπρόεδρος των Bankers Without Boundaries.

Ο Νίκος Χρυσόγελος ανέδειξε την ανάγκη αλλαγής του επενδυτικού μοντέλου για την επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας. Τόνισε τη σημασία της εμπιστοσύνης, της εκπαίδευσης και της δικτύωσης, καθώς και τον ρόλο των ενεργειακών κοινοτήτων και των συνεργατικών σχημάτων όχι μόνο στην παραγωγή ενέργειας, αλλά και στην εξοικονόμηση ενέργειας, στη δόμηση και στην κατοικία.

Παράλληλα, αναφέρθηκε στις μεγάλες χρηματοδοτικές ανάγκες του Κλιματικού Συμφώνου της Αθήνας και στην ανάγκη αναζήτησης νέων εργαλείων, όπως τα πράσινα ομόλογα, αλλά και συνεργασιών που μπορούν να μειώσουν το κόστος των παρεμβάσεων.

2. Ο ρόλος της κοινωνικής οικονομίας στην πρόσβαση σε προσιτή, ενεργειακά αποτελεσματική και βιώσιμη κατοικία

Στο πάνελ συμμετείχαν η Δήμητρα Σιατίστα, από τη Διεύθυνση Κοινωνικής και Προσιτής Κατοικίας της ΔΑΕΜ του Δήμου Αθηναίων, η Κωνσταντίνα Θεοδώρου από το Co-hab, η Φανή Παπακώστα, συντονίστρια του ευρωπαϊκού προγράμματος LIFE HERMES, η Όλγα Νάση από τη Διεθνή Συμμαχία Κατοίκων, ο Λάζαρος Πετρομελίδης από το Ελληνικό Δίκτυο για το Δικαίωμα στη Στέγη και την Κατοικία και ο Σύρος Κοσκοβόλης, πρόεδρος της ΠΑΣΕ Κ.Α.Λ.Ο.

Η θεματική επικεντρώθηκε στις δυνατότητες ανάπτυξης συνεργατικών λύσεων για την πρόσβαση σε προσιτή και ενεργειακά αποτελεσματική κατοικία, στην αξιοποίηση χρηματοδοτικών εργαλείων και στον ρόλο της κοινωνικής οικονομίας στην αντιμετώπιση του στεγαστικού προβλήματος.

3. Κοινωνική οικονομία και ευάλωτες ομάδες: δημιουργώντας διαδρομές ένταξης

Συμμετείχαν η Ελισάβετ Γεωργίου, επιστημονικά υπεύθυνη του Job Center του Δήμου Αθηναίων, ο Στέλιος Κατομέρης μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της ΠΑΣΕ Κ.Α.Λ.Ο., και η Χρυσέλλα Λαγαρία από την Black Light.

Η συζήτηση επικεντρώθηκε στη δημιουργία διαδρομών κοινωνικής ένταξης, στην ενίσχυση των ευκαιριών απασχόλησης και στη σημασία του σχεδιασμού υπηρεσιών και πολιτικών με βάση τις πραγματικές ανάγκες των ανθρώπων.

4. Η δημιουργία ενός δικτύου πόλεων και φορέων κοινωνικής οικονομίας στην Ελλάδα και η ευρωπαϊκή εμπειρία

Στο τελευταίο πάνελ συμμετείχαν η Ελένη Κοντονάσιου, προϊσταμένη του Τμήματος Πολιτικών για την Κοινωνική και Αλληλέγγυα Οικονομία του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, και ο Κώστας Παπαδάκης, αντιπρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου της ΠΑΣΕ Κ.Α.Λ.Ο. και εκπρόσωπος στο Social Economy Europe και στο GECES.

Στο επίκεντρο βρέθηκε η προοπτική δημιουργίας ενός δικτύου που θα ενισχύει τη συνεργασία μεταξύ πόλεων και φορέων, θα διευκολύνει την ανταλλαγή τεχνογνωσίας και θα υποστηρίζει την ανάπτυξη κοινών πρωτοβουλιών με κοινωνικό αντίκτυπο.

Από τον διάλογο στη συνεργασία και την πράξη

Το φόρουμ ανέδειξε ότι η πράσινη μετάβαση, η πρόσβαση σε αξιοπρεπή κατοικία και η κοινωνική ένταξη δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται αποσπασματικά. Απαιτούν συνεργασίες, σταθερές δομές υποστήριξης, πρόσβαση σε χρηματοδότηση και ενεργό συμμετοχή των ίδιων των πολιτών.

Η κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία μπορεί να αποτελέσει ουσιαστικό εργαλείο για μια πιο βιώσιμη και δίκαιη Αθήνα, όταν συνδέεται με την τοπική αυτοδιοίκηση, την κοινωνία των πολιτών, τους συνεταιρισμούς και τις πραγματικές ανάγκες των κατοίκων.

Το ζητούμενο πλέον είναι οι ιδέες και οι προτάσεις που κατατέθηκαν να μετατραπούν σε συγκεκριμένες πρωτοβουλίες, σταθερές συνεργασίες και έργα με μετρήσιμο κοινωνικό και περιβαλλοντικό αποτύπωμα