Του Νίκου Χρυσόγελου

Πριν λίγες μέρες ανακοινώθηκαν οι κατευθύνσεις του εθνικού Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου ύψους 5,3 δις ευρώ (ευρωπαικοί πόροι, εθνική συμμετοχή και ΦΠΑ). Λογικά θα έπρεπε να δούμε αποκλειστικά δράσεις και παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας καθώς και της κινητικής φτώχειας. Είναι ένα ταμείο που δημιούργησε η ΕΕ για να συμβάλλει στην μείωση των επιπτώσεων της κλιματικής κρίσης και στην στήριξη των πιο ευάλωτων στην αναγκαία μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα και από ένα συγκεκριμένο μοντέλο σε ένα πιο πράσινο.

Προφανώς υπάρχουν κάποια θετικά στο σχέδιο, που κυρίως πρότειναν οι τεχνικοί σύμβουλοι που γνωρίζουν πώς πρέπει να είναι ένα σχέδιο για να περάσει από την αξιολόγηση της ΕΕ και να μην έχει κραυγαλέες συγκρούσεις με τους στόχους και τον κανονισμό ενός ταμείου.

Αλλά οι περισσότερες επιλογές έγιναν από την κυβέρνηση μέσα από διαβούλευση όχι με τους δήμους, τους φορείς, αυτούς που αντιμετωπίζουν τα προβλήματα που καλείται να αντιμετωπίσει το χρηματοδοτικό εργαλείο, αλλά μόνο με άλλα υπουργεία και με λόμπι για να περιλάβει αιτήματά τους.

Ας δούμε δυο ζητήματα που αντιμετωπίζονται με λάθος τρόπο, αναπαράγοντας τις λανθασμένες πολιτικές δεκαετίων: Ενεργειακή φτώχεια και κινητική φτώχεια

❌ Ενεργειακή φτώχεια

– Ενεργειακή φτώχεια, δηλαδή αδυναμία νοικοκυριών να καλύψουν τις ανάγκες τους σε δροσισμό και θέρμανση. Αυτό δεν οφείλεται μόνο σε χαμηλό εισόδημα αλλά και σε άλλους παράγοντες, ιδιαίτερα κακή ποιότητα κατασκευής και ενεργειακής απόδοσης. Στο κυβερνητικό σχέδιο που αναμένεται να υλοποιηθεί προβλέπεται πάλι η “ενίσχυση” 800.000 νοικοκυριών για να πληρώσουν το υψηλό κόστος ενέργειας. Είναι μια διαχρονικά αποτυχημένη πολιτική που καταφέρνει να σπαταλάει ετησίως αρκετά δις, που μετατρέπονται σε υπερκέρδη των ενεργειακών ομίλων.

Μόνο την περίοδο του προηγούμενου κύματος ενεργειακής ακρίβειας (μετά την πανδημία αλλά και την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία) η κυβέρνηση διέθεσε ως επιδόματα κάπου 12 δις. Φυσικά τα επιδόματα κατέληξαν στις ενεργειακές εταιρίες και μετατράπηκαν σε υπερκέρδη. Οι πολίτες όμως συνεχίζουν να έχουν υψηλό ενεργειακό κόστος και πολλές μικρομεσαίες εταιρίες έκλεισαν ή κλείνουν λόγω ακριβώς αυτού του φαινομένου, ακρίβεια – κακή ενεργειακή απόδοση – υψηλό κόστος παρά τα επιδόματα.

Το ταμείο θα διαθέσει μεν κάποια εκατομμύρια για ενεργειακή αναβάθμιση αλλά μόνο 20.000 κατοικιών όταν το συνολικό κτηριακό απόθεμα της χώρας φτάνει περίπου τα 7.000.000 και γνωρίζουμε ότι τουλάχιστον το 79% των κτηρίων στην Αθήνα έχει πολύ χαμηλή ενεργειακή απόδοση.

• Που ειναι οι ολοκληρωμένες παρεμβάσεις για νοικοκυριά που βιώνουν ενεργειακή φτώχεια (όχι μόνο αντλίες θερμότητας);
• Που είναι δημοτικές και συνεταιριστικές κατοικίες υψηλής ενεργειακής αναβάθμισης;
• Που είναι η ενεργειακή αναβάθμιση κοινωνικών δομών όπως πχ ξενώνες ηλικιωμένων κλπ;

☀️ Η κυβέρνηση αντί για 100, 200, 300, 400, 500 ευρώ που μοιράζει ως επιδόματα και κάτι ψιλά για επίδομα πετρελαίου και αερίου που θα μοιράσει από το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο σε 800.000 νοικοκυριά, θα μπορούσε να στηρίξει με το ίδιο κόστος 1.000.000 νοικοκυριά για να αγοράσουν κι εγκαταστήσουν φωτοβολταικά στα μπαλκονιά (μπαίνουν απλώς στην μπρίζα αφού έχουν ενσωματωμένο inverter). Δυο τέτοια συνολικά 800 watt έχουν κόστος 100-500 ευρώ. Στη Γερμανία χάρη στους Πράσινους μπήκαν μέσα σε 3 χρόνια πάνω από 3.000.000 τέτοια φωτοβολταικά. Το όφελος για τους πολίτες; Μείωση κατανάλωσης ενέργειας και δαπάνης 15-20%. Δεν το θέλουν όμως οι πάροχοι ενέργειας γιατί χάνουν υπερκέρδη!!! Έτσι νομοθετεί η κυβέρνηση μια γραφειοκρατική διαδικασία και αποκλείει από τις δράσεις του Ταμείου μιας από τις παρεμβάσεις άμεσου αποτελέσματος. Επιλέγει να στηρίξει τις ενεργειακές επιχειρήσεις, αντί για τους πολίτες.

Φυσικά μπορούμε να πούμε πολύ περισσότερα για τα ενεργειακά, τις ενεργειακές κοινότητες κλπ.

❌ Κινητική φτώχεια

Δεν έχουν όλοι οι άνθρωποι ΙΧ και δεν μπορούν να συντηρούν ΙΧ μέσα στις πόλεις. Πολλές γειτονιές έχουν κακή σύνδεση με το μετρό και τον ηλεκτρικό. Αλλά μεγαλύτερο πρόβλημα έχουν τα χωριά και μικρότερες πόλεις όπου είτε δεν υπάρχει δημόσια συγκοινωνία είτε είναι πολύ σπάνια τα δρομολόγια. Η κινητική λοιπόν φτώχεια πλήττει τους πιο αδύναμους, τους ηλικιωμένους, άτομα με προβλήματα υγείας ή αναπηρία και τους ανθρώπους σε πολλές περιοχές της περιφέρειας, χωριά, απομακρυσμένες περιοχές.

Το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο έδινε την δυνατότητα να χρηματοδοτηθούν καινοτόμα συστήματα συγκοινωνιών που αξιοποιώντας και ψηφιακή τεχνολογία μπορούν να κάνουν την ζωή των ανθρώπων καλύτερη και πιο φτηνή. Επιπλέον να στηρίξουν μια ολοκληρωμένη πράσινη πολιτική με κοινωνική διάσταση. Σε πολλές περιοδείες αλλά και από προσωπικά βιώματα/διαπιστώσεις γνωρίζω ότι πολλοί άνθρωποι ξοδεύουν μεγάλα ποσά – που δεν τους περισσεύουν – για τις μετακινήσεις τους. Οι ηλικιωμένοι που μένουν σε χωριά και πληρώνουν τη μισή σύνταξή τους για ταξί για να πάνε σε γιατρούς ή οι μαθητές από χωριά που πάνε με ταξί στο σχολείο στην πόλη (κινητική φτώχεια, κοινωνική ανισότητα) (πληρώνει το δημόσιο) δεν θα έπρεπε να ειναι κατα προτεραιότητα στους στόχους στήριξης του σχεδίου; Δεν θα έπρεπε να μειωθούν οι διακρίσεις και όσα οδηγούν σε άδειασμα των χωριών και της υπαίθρου;

☀️ Το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο θα μπορούσε να συμβάλλει στην δημιουργία καινοτόμου δημόσιας συγκοινωνίας για ορεινές κι απομακρυσμένες περιοχές αξιοποιώντας και την ψηφιακή τεχνολογία (μικρά βανάκια, on demand). Επίσης να στηρίξει την δημιουργία ενός εκτεταμμένου δικτύου ποδηλατόδρομων (αν δεν κάνω λάθος μειώθηκε δραστικά ο αρχικός σχεδιασμός για ποδηλατόδρομους), ώστε να μεραφερθούν πόροι για ΙΧ.

Είναι σε άλλη κατεύθυνση όμως η κυβέρνηση. Εκτός από κάποια ελάχιστα ηλεκτρικά λεωφορεία που θα δώσει σε κάποιους δήμους (για να χρυσωθεί το χάπι), κατευθύνει σημαντικούς πόρους στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα και ταξί (τι σχέση έχουν με την κινητική φτώχεια;). Γιατί να χρηματοδοτηθούν από το ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ Κλιματικό Ταμείο αγορές βαγονιών μετρό και ηλεκτρικού που είναι κλασικές περιπτώσεις χρηματοδότησης από το Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης;

Θα ακολουθήσει συστηματική κριτική στις λανθασμένες κυβερνητικές επιλογές όσον αφορά το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο. Αλλά και για την απουσία ισχυρής παρέμβασης από την αυτοδιοίκηση και τα πολιτικά κόμματα ώστε να είναι πραγματικά το ταμείο αυτό ένα εργαλείο κλιματικής δικαιοσύνης.

Τα κόμματα μιλάνε για δήθεν κοστολογημένα προγράμματα και αναφέρονται συνήθως σε επιπλέον δαπάνες που υποτίθεται θα κάνουν καλύτερη τη ζωή των ανθρώπων. Τα ΜΜΕ ασχολούνται με τα 400 ή 500 ευρώ που θα πάρουν στο μέλλον κάποιες κοινωνικές ομάδες (για να πειστούν να ψηφίσουν Μητσοτάκη!!!) Και όχι με τον τρόπο που χρησιμοποιούνται “υπάρχοντες” ευρωπαικοί πόροι δεκάδων δις ευρώ.

❌ Οι πολιτικοί στόχοι και σε αυτή την περίπτωση δεν φαίνεται να είναι η μείωση της ενεργειακής και κινητικής φτώχειας, αλλά η συνέχιση του ίδιου αδιέξοδου αναποτελεσματικού μοντέλου.

– Σπατάλη πόρων χωρίς να επιλύονται τα σημαντικά προβλήματα

– Ψίχουλα δεξιά κι αριστερά για να ξεγελιούνται οι πολλοί και να αναπαράγονται οι πελατειακές εξαρτήσεις

– Αύξηση του πλούτου για λίγους και των κοινωνικών ανισοτήτων 

Χρειαζόμαστε μια φιλόδοξη πράσινη πολιτική που επικεντρώνει και προωθεί λύσεις προς όφελος της κοινωνίας, της υπεύθυνης οικονομίας, του περιβάλλοντος, του κλίματος, της φύσης.