Η μισή Ευρώπη (50%) εκτέθηκε φέτος σε «κακά», «πολύ κακά» ή «εξαιρετικά κακά» επίπεδα όζοντος στην ατμόσφαιρα κοντά στο έδαφος.
Σύμφωνα με τη νέα ανάλυση Atmosphere Watch της Υπηρεσίας Παρακολούθησης της Ατμόσφαιρας του Copernicus (CAMS), που δημοσιεύθηκε την προηγούμενη εβδομάδα, οι υψηλότερες συγκεντρώσεις αιχμής καταγράφηκαν στη νότια Ευρώπη. Η βόρεια Ιταλία, μαζί με την περιοχή του Μιλάνου, βρέθηκε ανάμεσα στις πιο επιβαρυμένες.
H έκθεση του πληθυσμού σε συγκεντρώσεις όζοντος σε παγκόσμιο επίπεδο ποικίλει.
Τι είναι το όζον στην ατμόσφαιρα κοντά στο έδαφος και γιατί μας αφορά
Δεν πρόκειται για το προστατευτικό στρώμα όζοντος στην στρατόσφαιρα. Το όζον στο επίπεδο του εδάφους δεν εκπέμπεται απευθείας, είναι δευτερογενής ρύπος και σχηματίζεται όταν τα οξείδια του αζώτου και οι πτητικές οργανικές ενώσεις (από την κυκλοφορία, τη βιομηχανία, τους διαλύτες) αντιδρούν χημικά υπό την επίδραση της έντονης ηλιακής ακτινοβολίας και της υψηλής θερμοκρασίας.
Το όζον που σχηματίζεται βλάπτει σοβαρά την ανθρώπινη υγεία, τα οικοσυστήματα και τις καλλιέργειες. Λόγω της μορφολογίας του λεκανοπεδίου και των ανέμων, οι υψηλότερες τιμές όζοντος μπορεί να καταγράφονται στην περιφέρεια και όχι στό κέντρο, όπου σχηματίζεται.
Ο ρόλος του καύσωνα στην επιδείνωση της ρύπανσης από όζον
Οι παρατεταμένες περίοδοι υψηλών θερμοκρασιών λειτουργούν ως «καταλύτης» για την παραγωγή όζοντος. Οι διαδοχικοί καύσωνες από τον Ιούνιο έως τον Αύγουστο ενίσχυσαν τον σχηματισμό όζοντος από τις τοπικές εκπομπές και ώθησαν τις συγκεντρώσεις πάνω από τα όρια που έχουν τεθεί για την προστασία της δημόσιας υγείας σε πολλές περιοχές.
Πυρκαγιές και μεταφορά ρύπων που αυξάνουν το όζον
Οι πυρκαγιές – όπως αυτές σε Γαλλία, Ισπανία, Βέλγιο, Ελλάδα, Τουρκία – απελευθερώνουν τεράστιες ποσότητες πρόδρομων χημικών ενώσεων, οι οποίες ταξιδεύουν εκατοντάδες ή χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά και αυξάνουν το όζον σε αστικές περιοχές, επηρεάζοντας την ποιότητα του αέρα στην Ευρώπη.
Πώς καταγράφεται η ρύπανση από όζον
Η CAMS συνδυάζει δορυφορικά δεδομένα και ατμοσφαιρική μοντελοποίηση με μετρήσεις από επίγειους σταθμούς, που αναφέρουν τα κράτη μέλη και συλλέγει ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος (EEA).
«Ο συνδυασμός ισχυρής επίγειας παρακολούθησης, δορυφορικών δεδομένων και πρόγνωσης της μεταφοράς ρύπων μεγάλων αποστάσεων προς την Ευρώπη είναι απαραίτητος για αποτελεσματικές εθνικές και περιφερειακές απαντήσεις στην ατμοσφαιρική ρύπανση.»
Ian Marnane, Επικεφαλής Μονάδας Περιβάλλοντος και Υγείας, EEA
Νίκος Χρυσόγελος:
«Το όζον στα χαμηλά στρώματα της ατμόσφαιρας, κοντά στο εδάφος, είναι ένας ρύπος που δεν βλέπουμε, αλλά τον αναπνέουμε. Η ρύπανση από όζον προκαλεί ετησίως χιλιάδες πρόωρους θανάτους και χρόνιες βλάβες στην υγεία (επηρεάζει άσθμα, χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια). Το όζον είναι όμως και αέριο που συμβάλλει στην αλλαγή του κλίματος, ευθύνεται ήδη για περίπου 0,23°C της σημερινής παγκόσμιας υπερθέρμανσης”, επισημαίνει ο Νίκος Χρυσόγελος, Εντεταλμένος Σύμβουλος Κλιματικού Συμφώνου και Κοινωνικής Οικονομίας. “Οι πολυήμεροι καύσωνες που ζήσαμε τα τελευταία χρόνια (και φέτος) – και θα είναι μόνιμοι λόγω κλιματικής κρίσης – ενισχύουν τον σχηματισμό όζοντος. Η αλλαγή του κλίματος επηρεάζει άμεσα τη χημεία του αέρα που αναπνέουμε, την υγεία των ανθρώπων και των οικοσυστημάτων, ακόμη και τη δυνατότητα παραγωγής τροφίμων. Για μια πόλη σαν την Αθήνα, η κλιματική κρίση και η κακή ποιότητα του αέρα είναι οι δυο όψεις του ίδιου νομίσματος και γιαυτό η δράση για το κλίμα και η δράση για τη μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης είναι αλληλένδετες και σώζουν ζωές.
“Έχουμε δρομολογήσει δράσεις στο πλαίσιο του Κλιματικού Συμφώνου της Αθήνας για βελτίωση της παρακολούθησης της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, καλύτερη επικοινωνία όλων των προγραμμάτων παρακολούθηση της ρύπανσης από διαφορετικούς φορείς και προώθηση αλλαγών στον τρόπο μετακίνησης, αξιοποιώντας την εμπειρία άλλων πόλεων, όπως το Παρίσι και το Λονδίνο”.
“Η μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, η βελτίωση της ελκυστικότητας των ΜΜΜ, της προσβασιμότητας και της συνδεσιμότητας, δρομολόγηση δημοτικής συγκοινωνίας με ηλεκτρικά λεωφορεία, προώθηση της χρήσης ποδηλάτου και περιορισμός της χρήσης ΙΧ, ζώνες χαμηλών εκπομπών, στροφή σε καθαρές πηγές ενέργειας, επιλογή πιο οικολογικών καθαριστικών και χρωμάτων χωρίς διαλύτες, αύξηση και η ανθεκτικότητα του πράσινου και δροσισμός στις γειτονιές με Λύσεις που Βασίζονται στη φύση – στόχοι του Κλιματικού Συμφώνου – είναι μέτρα δημόσιας υγείας, δεν είναι μόνο περιβαλλοντικά και κλιματικά.
Χρειαζόμαστε καλύτερη ενημέρωση και ευαισθητοποίηση των φορέων και των πολιτών μια και η ατμοσφαιρική ρύπανση είναι από τα θέματα που έχουν περάσει στο περιθώριο, αν και αφορούν την ίδια τη ζωή μας.
Μια σειρά προγραμμάτων που έχουμε ξεκινήσει ή ξεκινάμε – κάποια μέσα από το δίκτυο των πόλεων CLIMANET- θα συμβάλλουν άμεσα ή έμμεσα στην διαμόρφωση καλύτερων πολιτικών για τη μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης.
Εξάλλου, η εφαρμογή των νέων, χαμηλότερων ορίων για ατμοσφαιρικούς ρύπους με βάση την Οδηγία του 2024 απαιτούν πολυεπίπεδη συνεργασία και πιο φιλόδοξες πολιτικές.
Χρειάζονται όμως και συστήματα προειδοποίησης και λήψης μέτρων, όταν τα επίπεδα ξεπερνούν τα όρια, ειδικά για τα παιδιά, τους ηλικιωμένους και όσους έχουν αναπνευστικά προβλήματα» κατέληξε ο Νίκος Χρυσόγελος, Εντεταλμένος Σύμβουλος Κλιματικού Συμφώνου και Κοινωνικής Οικονομίας.
Η πλήρης ανάλυση: