του Νίκου Χρυσόγελου
πρώην ευρωβουλευτής Πράσινων
Εντεταλμένος Σύμβουλος Κλιματικού Συμφώνου και Κοινωνικής Οικονομίας
πρόεδρος του Κέντρου Υποδοχής και Αλληλεγγύης Δήμου Αθηναίων
επικοινωνία στο facebook
Η #Κλιματικήκρίση μετατρέπεται σε κλιματικό συναγερμό. Στο Παρίσι είχε τεθει τo 2015 ως όριο για την προστασία του κλίματoς και της κoινωνίας η άνοδος της μέσης θερμοκρασίας να μην ξεπεράσει τον 1,5°C μέχρι το 2050. Δυστυχώς σύμφωνα με την νέα έκεθεση του Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον (UNEP) η υπέρβαση του 1,5°C θεωρείται πλέον αναπόφευκτη και μάλιστα πολύ πριν το 2050, αλλά όχι το τέλος της μάχης.
Νέα έκθεση του Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον (UNEP), με τίτλο «Limiting Overshoot», επιβεβαιώνει αυτό που πολλοί επιστήμονες προειδοποιούσαν εδώ και καιρό: η υπέρβαση του ορίου του 1,5°C της Συμφωνίας του Παρισιού είναι πλέον σχεδόν αναπόφευκτη, πιθανότατα μέσα στα επόμενα λίγα χρόνια.
Όπως τονίζει η έκθεση, όσο υψηλότερη είναι η αιχμή της υπερθέρμανσης και όσο μεγαλύτερη η διάρκειά της, τόσο
μεγαλύτεροι είναι οι κίνδυνοι για ανθρώπους και οικοσυστήματα, από ξηρασίες και πυρκαγιές μέχρι απώλεια παγετώνων και διαταραχές στην παραγωγή τροφίμων.
Το Πρόγραμμα του ΟΗΕ για το Περιβάλλον (UNEP) προτείνει τη διαδρομή «υπέρβαση, κορύφωση, επιστροφή»: να κρατήσουμε την υπερθέρμανση όσο το δυνατόν χαμηλότερη και πιο σύντομη, ώστε να καταστεί εφικτή η επιστροφή κάτω από το 1,5°C στο μέλλον. Κλειδί για αυτό είναι η ταχεία μετάβαση σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, με πρόσθετα οφέλη όπως καθαρότερος αέρας, καλύτερη δημόσια υγεία και φθηνότερη ενέργεια.
Η μόλις δημοσιευθείσα έκθεση του Προγράμματος του ΟΗΕ για το Περιβάλλον δεν αφήνει περιθώρια εφησυχασμού: η υπέρβαση του 1,5°C δεν θα γίνει το ….μακρυνό 2050 αλλά μέσα στα επόμενα λίγα χρόνια. Οι κυβερνήσεις απέτυχαν να τηρήσουν αυτά που υπέγραψαν το 2015 στο Παρίσι, η κοινωνία δεν πίεσε αρκετά. Είναι μια πολύ ηχηρή προεδιποίηση ότι η κλεψύδρα αδειάζει από χρόνο. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι σταματάμε να παλεύουμε, σημαίνει ότι κάθε απόφαση που παίρνουμε τώρα, σε επίπεδο πόλης αλλά και χώρας, είναι υπόθεση ζωής και θανάτου. Καθορίζει όχι μόνο πόσο ψηλά θα ανέβει η θερμοκρασία και πόσο γρήγορα θα μπορέσουμε να επιστρέψουμε κάτω από αυτό το όριο αλλά και την έκταση των ζημιών και των καταστροφών που θα υποστούμε τα επόμενα χρόνια.
Στην Αθήνα το βλέπουμε ήδη: οι φετινές ακραίες θερμοκρασίες δεν είναι εξαίρεση, επαναλαμβάνονται στον ένα ή στον άλλο βαθμό όσα ζήσαμε το 2024 και το 2025. Ταυτόχρονα είναι προειδοποίηση. Γι’ αυτό πρέπει να επενδύσουμε περισσότερο και σε δράσεις προσαρμογής, από τα προγράμματα δροσισμού μέχρι το πράσινο αστικό σχεδιασμό, παράλληλα με την ένταση της προσπάθειας για την μείωση των εκπομπών που αλλάζουν το κλίμα. Και αυτό πρέπει να γίνει σε κάθε επίπεδο διακυβέρνησης.
Ιδαίτερα η μεταφορά πόρων από την κεντρική κυβέρνηση προς τον δήμο και την πόλη δεν είναι θέμα προς διαπραγμάτευση αλλά ζήτημα επιβίωσης. Σήμερα μεγάλο ποσοστό των ευρωπαϊκών πόρων υποτίθεται ότι θα έπρεπε να κατευθύνεται σε δράσεις για το κλίμα και την βιοποικιλότητα (37%), ενώ ετησίως ο εισπρακτικός μηχανισμός της κενρικής διοίκησης συλλέγει ετησίως 880 εκατομ έως 1 δις ευρώ από το τέλος κλιματικής ανθεκτικότητας από τους τουρίστες!
Όλα αυτά δεν επενδύονται όμως για το κλίμα ή τουλάχιστον δεν είναι ορατό πώς με τόσο σημαντικούς πόρους αυτοί δεν φτάνουν να στηρίξουν έργα και δράσεις προσαρμογής και μείωσης των εκπομπών αερίων που αλλάζουν το κλίμα.
Επίσης αυτοί οι πόροι δεν πρέπει να καταλήγουν σε επιδοτήσεις που τελικός προορισμός είναι οι ενεργειακοί όμιλοι αλλά να είναι εργαλεία απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα και μείωσης του βάρους (ενεργειακό κόστος, ενεργειακή φτώχεια) νοικοκυριών και επιχειρήσεων.
Και η κλιματική δράση και η άμυνα απέναντι στις σοβαρές επιπτώσεις της κλιμακούμενης κλιματικής κρίσης είναι δύο ξεχωριστές μάχες. Είναι η ίδια μάχη για επιβίωση, για επίλυση των σημαντικών προβλημάτων .που αντιμετωπίζουν σήμερα οι πολίτες.
Το μήνυμα της έκθεσης είναι σαφές: ο μετριασμός και η προσαρμογή πρέπει να προχωρήσουν μαζί. Η υπέρβαση δεν είναι λόγος παραίτησης, αλλά επείγουσα πρόσκλήση για δράση.
Παρατηρούμε, με επιστημονικές πλέον μετρήσεις, αυτά που προέβλεπαν τα διάφορα σενάρια αλλαγής του κλίματος. Δυστυχώς τα σενάρια της κλιματικής πραγματικότητας αποδείχθηκαν πολύ χειρότερα. Η κλιματική κρίση τρέχει πολύ πιο γρήγορα, πολύ πιο έντονα και πολύ πιο νωρίς. Όχι το …μακρυνό 2100 ή έστω το 2050 αλλά τώρα, εδώ και τώρα.
Το διαπιστώνει η πολύ πρόσφατη έκθεση του Προγράμματος του ΟΗΕ για το Περιβάλλον. Χάνουμε τον στόχο να συγκρατήσουμε μέχρι το 2050 την άνοδο της θερμοκρασίας κάτω από +1.5°C. Αυτή η άνοδος θα έχει ξεπεραστεί μέχρι το 2030. Πάμε ίσως σε +1.8°C ή περισσότερο. Ευχή και πρόκληση είναι να επιβραδύνουμε τον ρυθμό αύξησης (θα μπορούσε να ξεπεράσει τους 2.5 – 4.5°C) και να μπορέσουμε μεσοπρόθεσμα να επιστρέψουμε στον στόχο της συγκράτησης της ανόδου της θερμοκρασίας στον +1.5°C μέσα στον αιώνα και πιο μακροπρόθεσμα να επιστρέψει το κλίμα στην προηγούμενη κατάσταση, πχ εκεί που ειχαμε εύκρατο κλίμα να γίνει ξανά εύκρατο.
Το χειρότερο νέο νομίζω είναι ότι δεν έχουμε μόνο αλλαγή του παγκόσμιου κλίματος γενικά αλλά και υπερθέρμανση στη θάλασσα. Και αυτό μπορεί να έχει – και έχει αρχίσει να έχει – πολύ σοβαρές επιπτώσεις στις κοινωνίες, στις οικονομίες, στις ζωές μας. Πολύ σοβαρές, όπως έναν δαιμονικό κύκλο επιτάχυνσης της κλιματικής κρίσης και ένταση της συχνότητας και σφοδρότητας των ακραίων καιρικών φαινομένων.
Τι βλέπουμε στη Μεσόγειο:
– Ανωμαλία Θερμοκρασίας στην επιφάνεια της Μεσογείου που φτάνει πλέον + 6,7 βαθμούς Κελσίου, όπως πχ στις 3.9.2026 στην Αδριατική. Μια υψηλή θερμοκρασία που είναι κοντά ή αποτελεί μέρος ιστορικά υψηλών θερμοκρασιών για τη Μεσόγειο.
Η θερμοκρασία των 31,5 βαθμών Κελσίου χθες στη Μεσόγειο είναι πολύ κοντά στις πολύ υψηλές θερμοκρασίες που έχουν καταγραφεί σε μία μόνο τοποθεσία στη Μεσόγειο Θάλασσα που ήταν 32,2°C στα ανοικτά των ακτών της Chebba, στην Τυνησία τον Ιούλιο του 2026, μια τιμή ρεκόρ που καταγράφηκε στα ανοικτά των Αδάνων, στην Τουρκία.
Η υψηλότερη καταγεγραμμένη ημερήσια μέση θερμοκρασία SST σε ολόκληρη τη Μεσόγειο είναι 28,9°C σημειώθηκε τον Αύγουστο του 2024.
Ωστόσο, το κεντρικό τμήμα της Μεσογείου θάλασσας είναι επί του παρόντος πολύ θερμότερο, με το Αιγαίο να καταγράφει φέτος – εξαίρεση λόγω ισχυρών μελτεμιών – κάπως χαμηλότερες, σε σχέση με την υπόλοιπη Μεσόγειο, θερμοκρασίες. Όλα δεόχνουν ότι υπάρχει πολύ σοβαρή αύξηση της θερμοκρασίας της θάλασσας.
Δεν υπάρχει δυνατότητα για άλλη καθυστέρηση ή αναβολή κλιματικής δράσης και προσαρμογής στα νέα δέδομένα.
Η έξοδος από τα ορυκτά καύσιμα και η δίκαιη ενεργειακή μετάβαση ειναι πλέον ζήτημα επιβίωσης.