🔥 Με αφορμή την πρόσφατη καταστροφική πυρκαγιά στο Ωραιόκαστρο Θεσσαλονίκης, πολλοί άρχισαν να κάνουν λόγο πάλι για “ακαθάριστα” ρέματα.

‼️ Πρόκειται για ένα εξαιρετικά κρίσιμο και επίκαιρο θέμα που συχνά παρερμηνεύεται στη δημόσια συζήτηση μετά από καταστροφές. Η κυρίαρχη αντίληψη ότι ένα «καθαρό» ρέμα πρέπει να μοιάζει με τσιμεντένιο κανάλι ή αποψιλωμένη τάφρο είναι περιβαλλοντικά ανακριβής και, μακροπρόθεσμα, επικίνδυνη.

🌳 Η παρόχθια βλάστηση (τα δέντρα, οι θάμνοι και τα καλάμια που αναπτύσσονται στις όχθες) δεν είναι «άχρηστα χόρτα», αλλά ένας ζωντανός μηχανισμός προστασίας:

▶️ Φυσικό «φρένο» στις πλημμύρες: Αντίθετα με ό,τι πιστεύεται, η βλάστηση μέσα και γύρω από το ρέμα επιβραδύνει τη ροή του νερού κατά τη διάρκεια μιας έντονης νεροποντής. Όταν αποψιλώνουμε ένα ρέμα, το νερό αποκτά τεράστια ταχύτητα, με αποτέλεσμα να μεταφέρει την πλημμυρική απειλή με πολύ μεγαλύτερη ορμή και βιαιότητα στις αστικές περιοχές που βρίσκονται πιο χαμηλά.

▶️ Συγκράτηση εδαφών και αποτροπή διαβρώσεων: Το ριζικό σύστημα των παρόχθιων φυτών λειτουργεί σαν ένα φυσικό πλέγμα που συγκρατεί τα χώματα και τις πέτρες στις όχθες. Χωρίς αυτό, τα πρανή (οι πλαγιές του ρέματος) καταρρέουν, οι όχθες διαβρώνονται και τεράστιες ποσότητες λάσπης φράζουν τις γέφυρες και τους αγωγούς, προκαλώντας τελικά μεγαλύτερες πλημμύρες.

▶️ Ανθεκτικότητα στη φωτιά (Μικροκλίμα): Τα υγιή χειμαρρικά οικοσυστήματα διατηρούν υψηλά ποσοστά υγρασίας και χαμηλότερες θερμοκρασίες, λειτουργώντας συχνά ως φυσικές αντιπυρικές ζώνες που μπορούν να επιβραδύνουν την εξάπλωση μιας πυρκαγιάς, αρκεί να μην είναι πνιγμένα στα ξερά, νεκρά κλαδιά και τα σκουπίδια.

▶️ Καταφύγια βιοποικιλότητας: Τα ρέματα είναι οι «πράσινοι διάδρομοι» των πόλεων. Φιλοξενούν πουλιά, αμφίβια και έντομα, ενώ βοηθούν στον φυσικό αυτοκαθαρισμό του νερού.

Το πρόβλημα δεν είναι η βλάστηση, αλλά η ανθρώπινη παρέμβαση και η εγκατάλειψη. Ο πραγματικός, ωφέλιμος καθαρισμός πρέπει να είναι χειρουργικός και όχι ισοπεδωτικός.

✅ Τι ΣΗΜΑΙΝΕΙ σωστός καθαρισμός;

– Απομάκρυνση ανθρωπογενών υλικών: Μπάζα, πλαστικά, παλιά λάστιχα, ηλεκτρικές συσκευές και σκουπίδια που φράζουν τη ροή.

– Διαχείριση νεκρής ύλης: Απομάκρυνση κομμένων κορμών, ξερών κλαδιών και συσσωρευμένων φερτών υλικών που όντως αποτελούν καύσιμη ύλη ή κίνδυνο φραξίματος.

– Κατεδάφιση αυθαιρεσιών: Απομάκρυνση παράνομων περιφράξεων, μπαζωμάτων ή κτισμάτων που στενεύουν την κοίτη.

❎ Τι ΔΕΝ σημαίνει καθαρισμός (και πρέπει να αποφεύγεται);

– Ισοπέδωση με μπουλντόζες: Η είσοδος βαρέων οχημάτων που ξεριζώνουν τα πάντα και καταστρέφουν την κοίτη του ρέματος.

– Ολική αποψίλωση: Το «κούρεμα» ζωντανών δέντρων και θάμνων που κρατούν το έδαφος σταθερό.

– Τσιμεντοποίηση (Εγκιβωτισμός): Η μετατροπή του φυσικού ρέματος σε τσιμεντένιο κανάλι, η οποία καταστρέφει το οικοσύστημα και αυξάνει την επικινδυνότητα των πλημμυρών κατάντη.

✴️ Ένα ασφαλές ρέμα δεν είναι ένα “γυμνό” ρέμα. Η λύση δεν είναι να εξαφανίσουμε τη φύση από τα ρέματα στο όνομα της ασφάλειας, αλλά να απομακρύνουμε τα σκουπίδια και τις αυθαιρεσίες μας, επιτρέποντας στο οικοσύστημα να λειτουργήσει ως η φυσική μας ασπίδα. Η επιστήμη της Οικοϋδραυλικής πλέον επιτάσσει τη διατήρηση της φυσικότητας των ρεμάτων και όχι την ισοπέδωσή τους.

• Από τη “Θεσσαλονίκη των νερών”