του Ορέστη Κολοκούρη

Oι πρόσφατες δημοτικές εκλογές στη Γαλλία έδωσαν πολλά μηνύματα, αλλά πέρα από τα «κεντρικά πολιτικά», μας θύμισαν ότι η πολιτική ειδικά σε επίπεδα αυτοδιοίκησης αφορά κυρίως τις πολιτικές για την ποιότητα ζωής και την καθημερινότητα. Και σε αυτό το επίπεδο οι συγκρούσεις αλλάζουν χαρακτήρα: δεν αφορούν πλέον μόνο την αφηρημένη «υπεράσπιση της φύσης», αλλά τον ίδιο τον πυρήνα της καθημερινής ζωής στις πόλεις και τη ριζική αναδιάρθρωση του τρόπου ζωής και κατανάλωσης.

Από αυτή την άποψη, κάθε συζήτηση για «κοινό μέτωπο» στην Ελλάδα παραμένει κενή περιεχομένου αν δεν προηγηθεί μια πραγματική συμφωνία για βαθιές μετατοπίσεις προς τη βιωσιμότητα στην καθημερινή ζωή και τη διαχείριση των κοινών.

Τις Κυριακές 15 και 22 Μαρτίου διεξήχθησαν ο α’ και ο β’ γύρος των δημοτικών εκλογών στη Γαλλία. Πριν προχωρήσουμε σε ορισμένες διαπιστώσεις και αναλύσεις, αξίζει να υπενθυμίσουμε ορισμένα βασικά στοιχεία. Οι δημοτικές εκλογές στη Γαλλία πραγματοποιούνται κάθε έξι χρόνια για τους σχεδόν 35.000 δήμους της χώρας. Ένα από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του εκλογικού συστήματος είναι ότι στον β’ γύρο μπορούν να συμμετέχουν όλοι οι συνδυασμοί που ξεπερνούν το 10% των ψήφων -όχι απαραίτητα μόνο οι δύο πρώτοι. Παράλληλα, όσοι υπερβαίνουν το 5% μπορούν να συνενωθούν με κάποιον συνδυασμό που προκρίνεται στον δεύτερο γύρο. Αυτό επιτρέπει συμμαχίες της τελευταίας στιγμής και τη συγκρότηση ευρύτερων συνασπισμών.

Οι εκλογές διεξάγονται έναν χρόνο πριν από τις κρίσιμες προεδρικές εκλογές, σε μια χώρα με έναν ιδιαίτερα αντιδημοφιλή πρόεδρο, ο οποίος διορίζει διαδοχικά κυβερνήσεις μειοψηφίας.

Όπως ήταν αναμενόμενο, στα διεθνή μέσα ενημέρωσης το ενδιαφέρον επικεντρώθηκε στον δήμο του Παρισιού. Παρότι «η Γαλλία δεν είναι το Παρίσι», η περίπτωση της γαλλικής πρωτεύουσας αποτελεί ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον παράδειγμα, καθώς σε έναν βαθμό οι εκλογές προσέλαβαν χαρακτήρα άτυπου «δημοψηφίσματος» για τις ριζικές πολιτικές πράσινης μετάβασης, κυρίως στο πεδίο της κινητικότητας.

Μετά το 2020, καταγράφηκαν συγκεκριμένα μετρήσιμα αποτελέσματα:

• κατασκευάστηκε το μεγαλύτερο μέρος από τα περίπου 1.000 χιλιόμετρα ποδηλατοδρόμων,
• αυξήθηκε σημαντικά η χρήση του ποδηλάτου – έως και κατά 70% σε ορισμένες περιόδους
• δημιουργήθηκαν περίπου 300 δρόμοι χωρίς αυτοκίνητα, κυρίως γύρω από σχολεία,
• εκπονήθηκαν σχέδια για πεζοδρόμηση εκατοντάδων ακόμη οδών,
• συνολική μείωση περίπου 10% των θέσεων στάθμευσης,
• τέθηκε στόχος φύτευσης 170.000 δέντρων, με πάνω από 120.000 να έχουν ήδη φυτευτεί μέχρι τα μέσα της δεκαετίας,
• υλοποιήθηκαν προγράμματα πράσινων στεγών και προσόψεων συνολικής έκτασης περίπου 100 εκταρίων.

Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι έως τις αρχές της δεκαετίας του 2000 το Παρίσι υστερούσε σε σχέση με άλλες δυτικοευρωπαϊκές μητροπόλεις στις πολιτικές περιορισμού του αυτοκινήτου. Η στροφή αυτή συνδέεται με την ανάληψη της δημοτικής διακυβέρνησης από τη συμμαχία Σοσιαλιστών και Οικολόγων. Ακόμη και σήμερα, σε μητροπολιτική κλίμακα, η πόλη εμφανίζει σχετικά υψηλή πυκνότητα αυτοκινήτων -περίπου 3.200 οχήματα ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο– λόγω της εξαιρετικά μεγάλης αστικής πυκνότητας. Για να γίνει αντιληπτή η κατάσταση στην Ελλάδα, στην Αθήνα, με ανάλογες πληθυσμιακές πυκνότητες, η πυκνότητα οχημάτων προσεγγίζει ή και υπερβαίνει τα 6.200 οχήματα ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο στο πολεοδομικό συγκρότημα Αθηνών – Πειραιά.

Η δεξιά αντίδραση σε αυτή την τάση «απεξάρτησης από το αυτοκίνητο», με επικεφαλής την πρώην υπουργό Rachida Datti, επικεντρώθηκε στο αίτημα να «ανοίξουν» ξανά δρόμοι όπως η Rue de Rivoli στην κυκλοφορία αυτοκινήτων — μια συζήτηση που θυμίζει, αν και – παραδόξως- με διαφορετικές πολιτικές αφετηρίες, αντίστοιχες αποφάσεις στην Αθήνα. Παράλληλα εκκρεμούν εις βάρος της κατηγορίες για διαφθορά, μεταξύ άλλων και για πιθανή εμπλοκή στην προώθηση συμφερόντων της αυτοκινητοβιομηχανίας κατά τη θητεία της ως ευρωβουλεύτριας.

Τελικά, οι δυνάμεις που υποστήριζαν ότι «η πράσινη μετάβαση έχει προχωρήσει υπερβολικά» ηττήθηκαν καθαρά, παρά τη συνένωση των λιστών της κεντροδεξιάς στον δεύτερο γύρο.

Αντίθετα, η ενιαία λίστα της αριστεράς (Σοσιαλιστές, Οικολόγοι, Κομμουνιστές), παρότι δεν συνεργάστηκε με την Ανυπότακτη Γαλλία, επικράτησε με μεγάλη διαφορά. Καθοριστικό ρόλο έπαιξε η αυξημένη συμμετοχή στον δεύτερο γύρο, που απέτρεψε την εκλογή της δεξιάς υποψήφιας.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η μη συμφωνία μεταξύ της αριστερής λίστας και της Ανυπότακτης Γαλλίας, η οποία είχε συγκεντρώσει 11,7% στον πρώτο γύρο. Η στάση αυτή συνδέεται κυρίως με τον φόβο των Σοσιαλιστών να στιγματιστούν από τη συνεργασία με μια δύναμη που θεωρείται «ριζοσπαστική». Η αντιπαραγωγική αντιπαράθεση μεταξύ Σοσιαλιστών και Ανυπότακτων δυσκολεύει τη συγκρότηση ενός πραγματικού «λαϊκού μετώπου» και θυμίζει, σε κάποιο βαθμό, τη σύγκρουση ΣΥΡΙΖΑ -και των επιγόνων του- με το ΠΑΣΟΚ στην Ελλάδα. Μια σύγκρουση που αντικειμενικά ευνοεί την ακροδεξιά και μπορεί να αποδειχθεί κρίσιμη στις επόμενες προεδρικές εκλογές.

Την ίδια στιγμή, η Ανυπότακτη Γαλλία κινήθηκε επίσης με μικροπολιτική λογική, κατεβαίνοντας με αυτόνομες λίστες σχεδόν παντού στον πρώτο γύρο και επιδιώκοντας περιορισμένες συνεργασίες. Στη μέση βρέθηκαν οι Πράσινοι, οι οποίοι έως πρόσφατα λειτουργούσαν ως συνδετικός κρίκος μεταξύ των δύο πόλων της αριστεράς.

Στην υπόλοιπη χώρα η εικόνα ήταν πιο σύνθετη. Στη Λυών ο οικολόγος δήμαρχος επανεξελέγη με τη στήριξη ολόκληρης της αριστεράς, συμπεριλαμβανομένης της Ανυπότακτης Γαλλίας στον δεύτερο γύρο. Αντίθετα, στο Μπορντό και στο Στρασβούργο οι οικολόγοι δήμαρχοι ηττήθηκαν. Στην Τουλούζη η υποψήφια της Ανυπότακτης Γαλλίας έχασε, καθώς οι Σοσιαλιστές δεν τη στήριξαν, επιτρέποντας την επανεκλογή του κεντροδεξιού δημάρχου σε μια πόλη με παραδοσιακά αριστερό προσανατολισμό.

Η ήττα στο Μπορντό είναι ιδιαίτερα ενδεικτική της πόλωσης που προκαλούν οι πράσινες πολιτικές. Ήταν οριακή σε έναν δήμο που πριν από το 2020 διοικούνταν επί 73 χρόνια από τη δεξιά.

Σε μεγάλο βαθμό οφείλεται σε αυτοϋπονόμευση, καθώς ο οικολόγος δήμαρχος αρνήθηκε συνένωση στον δεύτερο γύρο με την Ανυπότακτη Γαλλία – σε αντίθεση με τη Λυών, όπου επιτεύχθηκε συμφωνία. Η νέα δεξιά δημοτική διοίκηση έχει ήδη προαναγγείλει το τέλος των ριζοσπαστικών πολιτικών βιώσιμης κινητικότητας και την κατάργηση «περιοριστικών κανόνων δόμησης».

Ένα βασικό συμπέρασμα είναι ότι σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης η διακυβέρνηση της αριστεράς υπό την ιδεολογική ηγεμονία των Οικολόγων – αποτέλεσμα πολυετούς αυτόνομης παρουσίας και δράσης στο πεδίο – παράγει σαφώς πιο πράσινες πολιτικές: περιορισμό του αυτοκινήτου, ανακατανομή του δημόσιου χώρου, μαζικές δεντροφυτεύσεις, ενεργειακή μετάβαση και αμφισβήτηση μεγάλων έργων υψηλού κόστους.

Ωστόσο, ενώ σε μεγάλες πόλεις ένα σημαντικό τμήμα του πληθυσμού έχει υιοθετήσει αυτές τις πολιτικές, στην αγροτική και περιαστική Γαλλία η κατάσταση είναι διαφορετική. Η ακροδεξιά σταθεροποιείται σε πολλούς μικρούς και μεσαίους δήμους, ενώ εμφανίζονται έντονες αντιδράσεις απέναντι στην πράσινη μετάβαση. Αυτό θυμίζει τη διάκριση που ήδη από το 1871 επισήμαινε ο Λεόν Γκαμπετά μεταξύ «προοδευτικών πόλεων» και «συντηρητικής υπαίθρου».

Η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι η πράσινη μετάβαση είναι μια διαδικασία σύγκρουσης, η οποία προχωρά μόνο όταν οι πολιτικοί δρώντες είναι πραγματικά πεπεισμένοι. Η ίδια η απερχόμενη δήμαρχος του Παρισιού Hidalgo, που σήμερα θεωρείται «μπροστάρης» των πολιτικών βιώσιμης κινητικότητας, υπήρξε στην πρώτη της θητεία σαφώς πιο επιφυλακτική. Μόνο μετά τη συμμαχία με τους Πράσινους το 2020 και την εμπειρία της πανδημίας υιοθέτησε πιο ριζοσπαστικές πολιτικές.

Συνολικά, οι εκλογές δεν δίνουν σαφές μήνυμα για τις εθνικές εξελίξεις, πέρα από τη σταθεροποίηση της ακροδεξιάς στην περιφέρεια και τη δυνατότητα της αριστεράς να κυριαρχεί στις μεγάλες πόλεις όταν επιτυγχάνει συνεργασίες. Καταδεικνύουν όμως ότι οι πολιτικές πράσινης μετάβασης – και ιδιαίτερα η βιώσιμη κινητικότητα – δημιουργούν συγκρούσεις αλλά ταυτόχρονα εξασφαλίζουν ισχυρή κοινωνική υποστήριξη.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο tvxs.gr

• Ο Ορέστης Κολοκούρης είναι Γεωγράφος – Περιβαλλοντολόγος, PhD και Μέλος της Πολιτικής Γραμματείας των ΠΡΑΣΙΝΩΝ -Οικολογίας