■ Η Ηθική της Συµµετοχής
Η παγκόσµια συγκυρία των αρχών του 2026 δεν χαρακτηρίζεται απλώς από τη σύγκλιση πολλαπλών κρίσεων, αλλά από µια βαθιά δοµική ανακατάταξη. Κλιµατική αποσταθεροποίηση, πολεµικές συρράξεις, ενεργειακή ανασφάλεια και οξυµένοι γεωπολιτικοί ανταγωνισµοί συνθέτουν ένα περιβάλλον αυξηµένης αβεβαιότητας, στο οποίο οι ανθρωπιστικές αξίες τίθενται υπό αµφισβήτηση.
Μετά το πέρας του Β΄ Παγκοσµίου Πολέµου, θεµελιώθηκε, µέσω του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωµένων Εθνών (1945), η δέσµευση ότι το διεθνές δίκαιο οφείλει να προηγείται της ισχύος και ότι η ασφάλεια δεν µπορεί να αποσυνδεθεί από τα ανθρώπινα δικαιώµατα. Σήµερα, αυτή η αρχή υποχωρεί υπό το βάρος ενός νέου κυνικού και επικίνδυνου ρεαλισµού. Όπως επισήµανε πρόσφατα ο Πρωθυπουργός του Καναδά, Μαρκ Κάρνεϊ, µιλώντας στο Παγκόσµιο Οικονοµικό Φόρουµ (20/1/2026), δεν βιώνουµε µια οµαλή µετάβαση αλλά µια περίοδο «ρήξης», κατά την οποία οι κανόνες του διεθνούς δικαίου αποδυναµώνονται έναντι της ωµής ισχύος.
Η πραγµατικότητα αυτή παραπέµπει αναπόφευκτα στον διάλογο των Μηλίων του Θουκυδίδη (Ἱστορίαι, Ε΄, 89): «ο ισχυρός πράττει ό,τι του επιτρέπει η δύναµή του και ο αδύναµος υποµένει ό,τι του επιβάλλει η αδυναµία του». Η λογική αυτή δεν αποτελεί απλώς ιστορική αναλογία· συνιστά σαφή προειδοποίηση για το µέλλον.
Σε ένα τέτοιο γεωπολιτικό τοπίο ισχύος, η φύση παύει να αντιµετωπίζεται ως κοινό αγαθό και εντάσσεται ολοένα και περισσότερο σε γεωπολιτικές και ενεργειακές στρατηγικές. Οικολογικά ευαίσθητες ζώνες – από τον Αρκτικό Κύκλο έως περιοχές πλούσιες σε κρίσιµες πρώτες ύλες – εντάσσονται σε ανταγωνισµούς «στρατηγικής αυτονοµίας», εις βάρος οικοσυστηµάτων και τοπικών κοινωνιών. Την ίδια στιγµή, αυταρχικά καθεστώτα καταστέλλουν µε αίµα τις κοινωνικές αντιδράσεις, επιδιώκοντας τον πλήρη έλεγχο και τη φίµωση ολόκληρων πληθυσµών, καταπατώντας θεµελιώδη ανθρώπινα δικαιώµατα, ιδιαίτερα απέναντι στις γυναίκες.
Εδώ αναδύεται το κρίσιµο ζήτηµα της συµµετοχής – του «συν-µετέχω». Σε έναν κόσµο που διολισθαίνει προς συγκεντρωτικές και αυταρχικές λογικές, η διαφάνεια και η ενεργός εµπλοκή των πολιτών δεν αποτελούν ιδεολογική πολυτέλεια, αλλά βασική προϋπόθεση δηµοκρατίας και κοινωνικής ανθεκτικότητας.
Η ανάγκη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σηµασία και στην Κρήτη. Στο σταυροδρόµι της κλιµατικής και γεωπολιτικής αστάθειας της Μεσογείου, το θουκυδίδειο δίληµµα µας αφορά άµεσα: θα αναδείξουµε εκ νέου το νόηµα του «Κοινού των Κρητών»; Στο πεδίο της ενέργειας, αυτό µεταφράζεται σε δίκαιες και συµµετοχικές λύσεις, στηριγµένες στη θεµελιώδη παραδοχή ότι η ενέργεια και η φύση αποτελούν δικαίωµα για όλους και όχι πεδίο κερδοσκοπίας για λίγους. Η αντιµετώπιση της ενεργειακής φτώχειας, η ενίσχυση των ενεργειακών κοινοτήτων και η αποκέντρωση της παραγωγής µε σεβασµό στη φύση και τον άνθρωπο, δεν αποτελούν απλές τεχνικές λεπτοµέρειες. Είναι πράξεις δηµοκρατίας και κοινωνικής συνοχής, σε σύµπραξη µε την επιστηµονική γνώση.
Αν η κλιµατική κρίση λειτουργεί ως επιταχυντής αστάθειας, η απάντηση δεν µπορεί να είναι η συρρίκνωση δικαιωµάτων. Αντίθετα, απαιτείται η επαναφορά των ανθρωπιστικών αξιών στο επίκεντρο. Η (συµ)µετοχή αναδεικνύεται έτσι σε κρίσιµο θεµέλιο της δηµοκρατικής ανθεκτικότητας απέναντι σε έναν κόσµο που τείνει να µιλά αποκλειστικά τη γλώσσα της επιβολής.
Τελικά, ποια ασφάλεια µπορεί να υπάρξει σε έναν αποσταθεροποιηµένο πλανήτη, όταν η ανθρώπινη αξιοπρέπεια υποχωρεί; Και ποιο µέλλον µπορούµε να διεκδικήσουµε, αν δεν θέσουµε την προστασία της φύσης – από τα οικοσυστήµατα της Κρήτης έως τους πόλους της Γης – πάνω από τη λογική της ισχύος;
* το άρθρο δημοσιευύθηκε στην εφημερίδα ΧΑΝΙΩΤΙΚΑ ΝΕΑ
*Ο δρ Αντώνης Καλογεράκης είναι πρέσβης του Ευρωπαϊκού Συµφώνου για το Κλίµα, Υπεύθυνος Ινστιτούτου Θεολογίας και Οικολογίας – Παράρτηµα Ορθοδόξου Ακαδηµίας Κρήτης, πρόεδρος Οικολογικής Πρωτοβουλίας Χανίων, µηχανικός Περιβάλλοντος (PhD)