Οικονομία, Ενέργεια και Βιώσιμη Ανάπτυξη

Η κυρίαρχη οικονομική οπτική σήμερα εστιάζει αποκλειστικά στους ψυχρούς αριθμούς και στην αύξηση του ΑΕΠ. Ωστόσο, η αύξηση του ΑΕΠ δεν μεταφράζεται σε συλλογική ευημερία όταν συνοδεύεται από κοινωνική δυστυχία, συσσώρευση πλούτου σε λίγους, περιβαλλοντική υποβάθμιση και πρόωρους θανάτους από την ατμοσφαιρική ρύπανση ή τους καύσωνες.

Η κλιματική κρίση δεν αποτελεί απλώς ένα οικολογικό πρόβλημα, αλλά μια τεράστια οικονομική απειλή, καθώς οι καταστροφές που τη συνοδεύουν επιφέρουν δυσβάσταχτο κόστος και δοκιμάζουν τις υποδομές, την ίδια στιγμή που ο στόχος συγκράτησης της θερμοκρασίας στον 1,5°C φαίνεται να χάνεται.

Τόσο ο μετριασμός της κλιματικής κρίσης με την έξοδο από τα ορυκτά καύσιμα να γίνεται επείγουσα όσο και η προσαρμογή κι ενίσχυση της ανθεκτικότητας απέναντι στα νέα κλιματικά δεδομένα, τα αποτελεσματικά συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και η μετάβαση από τις γκρίζες στις πράσινες υποδομές αποτελούν κρίσιμους παράγοντες για την προστασία της ανθρώπινης ζωής, των κοινωνιών, των υποδομών, των περιουσιών και των οικοσυστημάτων.

Η αδιαφορία και η καθυστέρηση στη δράση αυξάνουν την ευαλωτότητά μας και το κόστος των καταστροφών. Ήδη, οι οικονομικές απώλειες από τις κλιματικές και καιρικές καταστροφές στην Ευρωπαϊκή Ένωση ξεπερνούν τα 200 δισ. ευρώ ετησίως. Ο λογαριασμός των ζημιών μεγαλώνει επικίνδυνα και στην Ελλάδα.

Αύξηση του κόστους από τα ακραία καιρικά και κλιματικά φαινόμενα: Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος (European Environment Agency) (ΕΟΠ) υπολογίζει σε 822 δισ. ευρώ ήταν οι οικονομικές απώλειες στην Ευρωπαϊκή Ένωση από ακραία καιρικά και κλιματικά φαινόμενα την περίοδο 1980–2024. Το πιο ανησυχητικό όμως είναι η επιτάχυνση. Τα 208 δισ. ευρώ, δηλαδή το 25% του συνολικού λογαριασμού, καταγράφηκαν μόλις την περίοδο 2021–2024.  Ο μέσος ετήσιος λογαριασμός αυξήθηκε από περίπου 8,6 δισ. ευρώ τη δεκαετία του 1980 σε 44,9 δισ. ευρώ ετησίως για την περίοδο 2020–2024. Η μακροχρόνια τάση δείχνει αύξηση περίπου 3,4% κάθε χρόνο. Και αυτά είναι μόνο τα άμεσα οικονομικά κόστη που μπορούν να καταγραφούν. Δεν αποτυπώνουν όλο το κόστος, όπως για παράδειγμα στην υγεία, στην παραγωγικότητα, στις υποδομές, στις υπηρεσίες και στην κοινωνία. Το μεγαλύτερο ποσοστό των φυσικών καταστροφών εκτιμάται ότι προέρχεται πλέον από την κλιματική κρίση.

Αύξηση κόστους ενέργειας: Μεταξύ Μαρτίου και Αυγούστου 2026, οι μεταβολές στις τιμές της ενέργειας αύξησαν το κόστος της ενέργειας που καταναλώθηκε στα νοικοκυριά της ΕΕ κατά συνολικά 61,5 δισεκατομμύρια ευρώ, σε σύγκριση με την ίδια περίοδο του 2021, πριν από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, σύμφωνα με μελέτη της GREENPEACE. Οι αυξημένες τιμές ενέργειας αύξησαν με τη σειρά τους κατά 5,35 δισεκατομμύρια ευρώ το κόστος της ενέργειας που καταναλώθηκε στα νοικοκυριά της ΕΕ μεταξύ Μαρτίου και Αυγούστου 2026 σε σύγκριση με τις τιμές του 2025, ασκώντας περαιτέρω πίεση στους προϋπολογισμούς των νοικοκυριών, αν και τα νοικοκυριά καταναλώνουν λιγότερη ενέργεια: η κατανάλωση ενέργειας από τα νοικοκυριά της ΕΕ μειώθηκε κατά 13% μεταξύ 2021 και 2024

Η ενεργειακή κρίση κοστίζει δισεκατομμύρια στα ευρωπαϊκά νοικοκυριά. Μια νέα ανάλυση του βελγικού γραφείου της Greenpeace εκτιμά ότι η αύξηση των τιμών της ενέργειας πρόσθεσε περίπου 300 ευρώ στα ενεργειακά έξοδα του μέσου νοικοκυριού της ΕΕ στο διάστημα μεταξύ Μαρτίου και Αυγούστου 2026, σε σύγκριση με τις τιμές του 2021. Αυτό σημαίνει 300 ευρώ επιπλέον σε μόλις έξι μήνες.

Μεταξύ Ιανουαρίου και Αυγούστου 2026, οι τιμές της ενέργειας ήταν υπεύθυνες για το σύνολο της αύξησης του πληθωρισμού στην ευρωζώνη, από 1,7% σε 3,2%, σύμφωνα με νέα ανάλυση της Greenpeace, που προκαλείται εξαιτίας της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα.

Η πρόληψη δεν είναι κόστος. Είναι επένδυση στην ασφάλεια και το μέλλον των πόλεων και των κοινωνιών μας.

Η Ενεργειακή Παγίδα και η Κριτική στην Επιδοματική Πολιτική

Η τρέχουσα πολιτική εστιάζει σε επιδόματα «ελεημοσύνης» που χρηματοδοτούνται από τον υψηλό ΦΠΑ, τα οποία τελικά καταλήγουν ως υπερκέρδη στους ενεργειακούς κολοσσούς. Η κυβέρνηση διέθεσε 11 δισεκατομμύρια ευρώ σε επιδόματα για την ενεργειακή κρίση. Παράλληλα, η επιμονή στις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων, με τη συνεχή στροφή στο φυσικό αέριο και το πετρέλαιο, κοστίζει ετησίως 20 δισεκατομμύρια ευρώ. Τα νέα μέτρα «ανακούφισης» από την ενεργειακή ακρίβεια κοστίζουν για περίπου 1 μήνα πάνω από 1,5 δις. Η εμμονή στην εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα και ιδιαίτερα το αέριο και το LNG έχουν κοστίσει μόνο για το εξάμηνο Μάρτιος – Αύγουστος 2026

Παρά τις κολοσσιαίες αυτές δαπάνες και τις εισαγωγές LNG, η κατάσταση των πολιτών δεν βελτιώθηκε. Αντίθετα, η ενεργειακή φτώχεια στην Ελλάδα εκτινάχθηκε, με το 19% του πληθυσμού να αδυνατεί να διατηρήσει το σπίτι του επαρκώς ζεστό τον χειμώνα (ποσοστό υπερδιπλάσιο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο του 9,2%) και δροσερό τους πολλούς πλέον ζεστούς μήνες. Επιπλέον, το ενεργειακό κόστος οδήγησε σε ασφυξία τη μικρομεσαία επιχειρηματικότητα, προκαλώντας, μεταξύ άλλων, το οριστικό κλείσιμο 1.000 παραδοσιακών φούρνων.

Οι Πράσινες Προτάσεις για την Οικονομία και την Ενέργεια

Οι ΠΡΑΣΙΝΟΙ υποστηρίζουν ένα εναλλακτικό, υπεύθυνο παραγωγικό μοντέλο:

• Ανακατεύθυνση Πόρων: Αντί για επιδόματα, τα δισεκατομμύρια της ενεργειακής κρίσης έπρεπε να επενδυθούν άμεσα σε νοικοκυριά, μικρομεσαίες επιχειρήσεις και δήμους για έργα εξοικονόμησης ενέργειας και εγκατάσταση ηλιακών συστημάτων.
• Φωτοβολταϊκά στα Μπαλκόνια: Θεσμοθέτηση απλών, μη γραφειοκρατικών διαδικασιών για την αγορά και άμεση σύνδεση (plug-and-play) πιστοποιημένων φωτοβολταϊκών μπαλκονιού, τα οποία μπορούν να μειώσουν την κατανάλωση ενέργειας κατά 15-20%.
• Φορολογικές και Πιστωτικές Ελαφρύνσεις: Μείωση του ΦΠΑ στις εργασίες ενεργειακής αναβάθμισης και παροχή μικρών άτοκων δανείων ή στοχευμένων επιδοτήσεων σε όσους στερούνται τα στοιχειώδη, με σκοπό την καταπολέμηση της ενεργειακής φτώχειας.
• Πράσινες Υποδομές και Μεταφορές: Στρατηγική επένδυση σε ένα αξιόπιστο, ασφαλές και εκτεταμένο σιδηροδρομικό δίκτυο, αντί για την αποκλειστική χρηματοδότηση αυτοκινητοδρόμων που απαξίωσε τον σιδηρόδρομο και οδήγησε στο έγκλημα των Τεμπών. Όμως και η άμεση βελτίωση και εξηλεκτρισμός των συγκοινωνιών μέσα στις πόλεις σε συνδυασμό με την ανάπτυξη ασφαλών δικτύων ποδηλατόδρομων και πόλεων που περπατιόνται δεν αποκτούν χαρακτήρα επείγοντως μόνο για οικολογικούς λόγους και αυτούς για προστασία της υγείας, αλλά και μείωσης του οικονομικού κόστους για τα νοικοκυριά (μείωση της κατανάλωσης καυσίμων και του κόστους μετακίνησης).

🏠 Το Δικαίωμα στην Κατοικία και η Κοινωνική Ασφάλεια

Η πραγματική κοινωνική ασφάλεια δεν ορίζεται με όρους καταστολής, αλλά διασφαλίζεται όταν κάθε πολίτης έχει πρόσβαση σε μια ποιοτική, προσιτή και ενεργειακά αποτελεσματική κατοικία, μέσα σε μια ανθρώπινη και πράσινη γειτονιά.

Σήμερα, το 40% της οικονομικής δραστηριότητας περιστρέφεται γύρω από τη μεταβίβαση της περιουσίας των πολλών στα χέρια λίγων μεγάλων εταιρειών, μια διαδικασία που βαφτίζεται «ανάπτυξη» αλλά στην πραγματικότητα αποστερεί το δικαίωμα στη στέγαση.

Η Στεγαστική Κρίση σε Αριθμούς

Η ανεξέλεγκτη τουριστικοποίηση, η εξάπλωση των βραχυχρόνιων μισθώσεων (Airbnb) και το κυνήγι της Golden Visa έχουν μετατρέψει την κατοικία σε ένα κερδοσκοπικό πεδίο Real Estate. Οι επιπτώσεις στην κοινωνία είναι δραματικές:

• Το Ράλι των Ενοικίων: Η Ελλάδα καταγράφει τη δεύτερη μεγαλύτερη ετήσια αύξηση ενοικίων στην ΕΕ (+10,1%). Η μέση τιμή ενοικίασης στην Αττική έχει φτάσει στα 9,2€/τ.μ. και στον Δήμο Αθηναίων στα 9,8€/τ.μ..
• Οικονομική Ασφυξία: Στην Αθήνα, το μέσο κόστος ενοικίου για ένα διαμέρισμα με ένα υπνοδωμάτιο απορροφά το 70,2% του μέσου μισθού, ενώ για ένα διαμέρισμα δύο υπνοδωματίων το ποσοστό αγγίζει το 93,6%.
• Ο Κίνδυνος Φτώχειας: Αυτή η στεγαστική πίεση συνδέεται άμεσα με το γεγονός ότι το 27,5% του πληθυσμού της χώρας βρίσκεται πλέον σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού.

Οι Πράσινες Προτάσεις για τη Στέγαση

H στεγαστική πολιτική πρέπει να προτάσσει το δικαίωμα στη στέγη και όχι τα κέρδη των επενδυτών. Οι βασικοί άξονες της πρότασης περιλαμβάνουν:

• Περιορισμοί και Ρυθμίσεις: Επιβολή αυστηρών περιορισμών στον υπερτουρισμό, τις βραχυχρόνιες μισθώσεις και το πρόγραμμα Golden Visa, ώστε η πρόσβαση σε ασφαλή, βιώσιμη, προσιτή και ενεργειακά αποτελεσματική κατοικίας σε γειτονιές με κατοίκους (και όχι μόνο τουρίστες) να είναι η προτεραιότητα. Δικαίωμα στους Δήμους να θέτουν τοπικά όρια ή απαγορεύσεις ανάλογα με τις ανάγκες της κάθε περιοχής.
• Απόθεμα δημοτικής, κοινωνικής και συνεργατικής κατοικίας: Κλειστά κτήρια επιχειρήσεων. δημοσίου και ιδρυμάτων, τα οποία παραμένουν σε αυτή την κατάσταση για πολλά χρόνια, να έχουν το δικαίωμα οι δήμοι να τα διαχειρίζονται για ορισμένο χρονικό διάστημα (είτε μετά από συμφωνία με τους ιδιοκτήτες είτε αυτεπάγγελτα όταν αποτελούν εστία προβλημάτων), να τα αποκαθιστούν, να τα αναβαθμίζουν ενεργειακά και να τα διαθέτουν για ανάλογο χρονικό διάστημα με προσιτό ενοίκιο για κατοικία των πιο ευάλωτων.

• Ανακαίνιση Αντί για Νέα Δόμηση: Αξιοποίηση της υπερεπάρκειας κτιρίων που ήδη υπάρχουν στις πόλεις και την ύπαιθρο αντί για νέα δόμηση. Παροχή μέτρων και κινήτρων για την ανακαίνιση και την ενεργειακή αναβάθμιση των εκατοντάδων χιλιάδων κλειστών, εγκαταλειμμένων ή υποχρησιμοποιούμενων κτιρίων, ώστε να εισέλθουν ξανά στην αγορά ως προσιτές, βιώσιμες και ενεργειακά αναβαθμισμένες κατοικίες.
• Φορολογικές και Πιστωτικές Ελαφρύνσεις: Μείωση του ΦΠΑ στις εργασίες ανακαίνισης και ενεργειακής αναβάθμισης, παροχή μικρών άτοκων δανείων ή στοχευμένων επιδοτήσεων σε όσους στερούνται τα στοιχειώδη, ακόμα και αν δεν είναι «bankable”, δηλαδή έχουν άλλα χρέη από την κρίση, με σκοπό την καταπολέμηση της ενεργειακής φτώχειας, την αναβάθμιση του κτιριακού αποθέματος για χρήση ως κατοικία και την είσοδο στην αγορά κλειστών κτιρίων λόγω αδυναμίας των ιδιοκτητών να τα επισκευάσουν.

• Κοινωνική και Δημοτική Κατοικία: Τα χιλιάδες κλειστά ακίνητα του δημοσίου, των ασφαλιστικών ταμείων (όπως ο ΕΦΚΑ που σήμερα τα παραχωρεί για ξενοδοχεία) και των ιδρυμάτων, πρέπει να περάσουν κατά προτεραιότητα για μακροχρόνια χρήση (και όχι κατ’ ανάγκη για ιδιοκτησία) στους Δήμους και σε μη κερδοσκοπικούς συνεργατικούς φορείς. Στόχος είναι η δημιουργία ενός ισχυρού αποθέματος προσιτής, ποιοτικής και ενεργειακά αποτελεσματικής στέγης για νέους και νέες, για φοιτητές και φοιτήτριες, για νέα ζευγάρια, για κάθε ηλικία που χρειάζεται κατοικία με λογικούς όρους. Έτσι μπορούν να αναβαθμιστούν γειτονιές και να επιταχυνθεί η επίτευξη στόχων ενεργειακής αποτελεσματικότητας
• Βιώσιμες Γειτονιές: Σχεδιασμός πόλεων με δημόσιους και ιδιωτικούς πόρους, που δεν θα ασφυκτιούν από τη ρύπανση, τα αυτοκίνητα και τον θόρυβο. Δημιουργία πράσινων, δροσερών γειτονιών, φιλικών προς τα παιδιά, τους ηλικιωμένους και τα άτομα με αναπηρία, με εύκολη πρόσβαση σε μέσα μαζικής μεταφοράς, πεζή μετακίνηση και ποδήλατο.

• Ανθεκτικές γειτονιές και κατοικίες: Η προστασία της κατοικίας την εποχή της κλιματικής κρίσης και των καταστροφών από τα ακραία καιρικά φαινόμενα απαιτεί μεταξύ άλλων να ξαναδούμε το που και πώς κτίσαμε και να ληφθούν μέτρα για τις ζώνες κατοικίες που έχουν κατασκευαστεί μέσα σε ρέματα ή στις λεκάνες πλημμυρών.